مروری نظام‌مند بر رویکردهای نوین مهندسی ایمنی در مدیریت خطر حریق در بافت‌های فرسوده و پرتراکم شهری

مروری نظام‌مند بر رویکردهای نوین مهندسی ایمنی در مدیریت خطر حریق در بافت‌های فرسوده و پرتراکم شهری

محمد جمشیدی1

1) فوق‌لیسانس مهندسی ایمنی، بهداشت و محیط زیست (HSE)، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قائم‌شهر؛ کارشناس آتش‌نشانی شهرداری کرج

کد IOI مقاله : AAHE-ABEKGE
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های عمران، طراحی و ساخت، انرژی، مواد و ماشین آلات پیشرفته(icaeu.ir)
چکیده :
    بافت‌های فرسوده و پرتراکم شهری به‌واسطه هم‌نشینیِ خطرهای کالبدی، ناکارآمدی شبکه دسترسی و زیرساخت، شکنندگی سازه‌ای و رفتاری، و پیچیدگی حکمرانی، یکی از حساس‌ترین میدان‌های مدیریت خطر حریق هستند. در این بسترها، «حریق» صرفاً یک رخداد فنیِ محدود به یک بنا نیست؛ بلکه پدیده‌ای شبکه‌ای است که از مسیرهای متفاوتی مانند توسعه شعله بین جداره‌ها، شکست کارکردی راه‌های خروج، دودگرفتگی فضاهای نیمه‌باز و معابر باریک، کمبود آب و افت فشار، و اختلال هماهنگی پاسخ اضطراری می‌تواند به بحران شهری تبدیل شود. این مقاله با رویکرد مرور نظام‌مند و با سنتز روایی–تماتیک، مهم‌ترین خانواده‌های رویکردهای نوین مهندسی ایمنی حریق را که در سال‌های اخیر برای چنین بافت‌هایی پیشنهاد یا به‌کار گرفته شده‌اند، یکپارچه می‌کند: از مهندسی مبتنی بر عملکرد و مدل‌سازی چندفیزیکی (دود، حرارت، تخلیه، تاب‌آوری سازه) تا نقشه‌برداری و ارزیابی ریسک در مقیاس محله با داده‌های مکانی، و نیز راه‌حل‌های تلفیقیِ تجهیزاتی–مدیریتی مانند سامانه‌های کشف و اعلام، اسپرینکلرهای موضعی، مدیریت بار حریق، تقسیم‌بندی و کنترل دود، سناریونویسی تخلیه، و برنامه‌های بازرسی و آموزش. خروجی مقاله، علاوه بر طبقه‌بندی انتقادیِ رویکردها و مقایسه توانمندی‌ها/محدودیت‌ها، یک چارچوب مفهومی چندسطحی برای پیوند دادن «تشخیص ریسک»، «کاهش احتمال»، «کاهش پیامد»، و «یادگیری و حکمرانی» ارائه می‌دهد. در نهایت، پیامدهای سیاستی و اجرایی برای شهرداری‌ها و نهادهای ایمنی در ایران، با تأکید بر بافت‌های بازار، مراکز تجاری متراکم، و محلات کم‌دسترسی، جمع‌بندی می‌شود.

کلمات کلیدی : بافت فرسوده مهندسی ایمنی حریق مدیریت خطر مهندسی مبتنی بر عملکرد تخلیه اضطراری کنترل دود تاب‌آوری شهری gis