مدیریت ریسک حریق در تأسیسات و املاک شهرداری؛ تلفیق رویکردهای مهندسی ایمنی، آموزش شهروندی و برنامه‌ریزی اضطراری

مدیریت ریسک حریق در تأسیسات و املاک شهرداری؛ تلفیق رویکردهای مهندسی ایمنی، آموزش شهروندی و برنامه‌ریزی اضطراری

محمد جمشیدی1

1) فوق‌لیسانس مهندسی ایمنی، بهداشت و محیط زیست (HSE)، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قائم‌شهر؛ کارشناس آتش‌نشانی شهرداری کرج

کد IOI مقاله : AAHE-ABEKGH
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های عمران، طراحی و ساخت، انرژی، مواد و ماشین آلات پیشرفته(icaeu.ir)
چکیده :
    حریق در پرتفوی دارایی‌های شهرداری “ از ساختمان‌های اداری، پایانه‌ها و انبارها تا مراکز فرهنگی–ورزشی، بازارچه‌ها و پارکینگ‌ها “ یک «حادثه منفرد» نیست؛ رخدادی است که روی سه لایه به‌هم‌پیوسته شکل می‌گیرد: لایه فنیِ ساختمان و سامانه‌های حفاظت، لایه انسانیِ رفتار کاربران و بهره‌برداران، و لایه مدیریتی–سازمانیِ نگهداشت، انطباق و فرماندهی حادثه. تجربه‌ پژوهش‌های حوزه ایمنی حریق نشان می‌دهد تمرکز صرف بر تجهیزات (مثلاً نصب دتکتور یا اسپرینکلر) یا صرفاً بر آموزش عمومی، هرکدام به‌تنهایی در برابر شکست‌های زنجیره‌ای کافی نیستند؛ آنچه اثر پایدار می‌گذارد، «طراحی مهندسی مبتنی بر سناریو»، «مدیریت چرخه‌عمر دارایی»، و «آمادگی عملیاتی» است که با آموزش هدفمند شهروندی و تمرین‌های منظم اضطراری هم‌افزا می‌شوند. این مقاله با رویکرد مرور نظام‌مند–روایی، ادبیات منتشرشده درباره ارزیابی ریسک حریق در ساختمان‌های عمومی (به‌ویژه بیمارستان‌ها، مجتمع‌های تجاری، و ساختمان‌های اداری)، مدیریت ایمنی حریق، رفتار تخلیه و اثربخشی آموزش/تمرین‌های اضطراری را سنتز کرده و آن را به زمینه مدیریت دارایی‌های شهرداری «ترجمه اجرایی» می‌کند. یافته‌ها در قالب یک چارچوب مفهومی سه‌ستونی ارائه می‌شود: (۱) مهندسی ایمنی و کنترل‌های فنی (حفاظت فعال/غیرفعال، قابلیت اطمینان، تحلیل سناریو و مدل‌سازی تخلیه)، (۲) آموزش و ارتباطات ریسک برای شهروندان و کارکنان (طراحی پیام، سواد ایمنی، تغییر رفتار، آموزش دیجیتال)، و (۳) برنامه‌ریزی اضطراری و فرماندهی حادثه (طرح‌های عملیاتی، تمرین‌های میزکار و میدانی، مدیریت منابع و تداوم خدمت). سپس یک «مدل عملیاتی مدیریت ریسک حریق برای شهرداری» پیشنهاد می‌شود که دارایی‌محور است، شاخص‌پذیر طراحی می‌شود، و قابلیت استقرار در سامانه‌های املاک و نگهداشت شهرداری را دارد. در پایان، ضمن واکاوی شکاف‌های روش‌شناختی و نهادی، مجموعه‌ای از دلالت‌های سیاستی و اجرایی برای ارتقای تاب‌آوری ایمنی در املاک شهرداری ارائه می‌گردد؛ از بازطراحی فرآیند ممیزی و نگهداشت تا حکمرانی داده، مشارکت شهروندی، و تمرین‌های اضطراری مبتنی بر سناریو.

کلمات کلیدی : مدیریت ریسک حریق ایمنی حریق مدیریت دارایی‌های شهری آموزش شهروندی برنامه‌ریزی اضطراری ساختمان‌های عمومی تاب‌آوری شهری