مروری نظام‌مند بر رویکردهای نوین مهندسی ایمنی در مدیریت خطر حریق در بافت‌های فرسوده و پر‌تراکم شهری

مروری نظام‌مند بر رویکردهای نوین مهندسی ایمنی در مدیریت خطر حریق در بافت‌های فرسوده و پر‌تراکم شهری

محمد جمشیدی1

1) فوق‌لیسانس مهندسی ایمنی، بهداشت و محیط زیست (HSE)، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قائم‌شهر؛ کارشناس آتش‌نشانی شهرداری کرج

کد IOI مقاله : AAHE-ABEKGK
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های عمران، طراحی و ساخت، انرژی، مواد و ماشین آلات پیشرفته(icaeu.ir)
چکیده :
    ایمنی حریق در شهرداری‌ها فقط یک «مسئله فنیِ ساختمان» نیست؛ یک میدان سیاست‌گذاری چندسطحی است که از استانداردها و آیین‌نامه‌های مهندسی (طراحی، مصالح، سامانه‌های فعال/غیرفعال، تخلیه، بهره‌برداری) شروع می‌شود، در سازوکارهای صدور پروانه و کنترل نقشه و بازرسی حین اجرا ادامه پیدا می‌کند، و در نهایت به ظرفیت سازمانی آتش‌نشانی، نظام پایش بهره‌برداری، بیمه، و پاسخ اضطراری ختم می‌شود. این مقاله با رویکرد مرور تحلیلی–انتقادی، خانواده‌های اصلی استانداردها و کدهای مهندسی ایمنی حریق و الگوهای حکمرانی اجرای آن‌ها در سطح شهری را جمع‌بندی می‌کند و سپس، با تمرکز بر ایران، شکاف‌های اجرایی را از منظر «نهادی–حقوقی»، «ظرفیت فنی–سازمانی»، «اقتصاد سیاسیِ انطباق»، و «فرهنگ ایمنی» واکاوی می‌نماید. یافته‌ها نشان می‌دهد چالش‌های ایران صرفاً ناشی از کمبود متن‌های مقرراتی نیست؛ مسئله اصلی در ترجمه مقررات به فرایندهای قابل‌راستی‌آزمایی (قواعد کنترل، چک‌لیست‌های استاندارد، آزمون‌پذیری، و حسابرسی انطباق) و در هم‌راستاسازی انگیزه‌ها و ضمانت اجراهاست؛ جایی که «کنترل نقشه» از ارزیابی عملکردی فاصله می‌گیرد، «بازرسی» نامنظم و غیرریسک‌محور می‌شود، و «مسئولیت‌پذیری» میان چند نهاد پخش و کم‌رنگ می‌گردد. بر این اساس، چارچوبی پیشنهاد می‌شود که اجرای مهندسی ایمنی حریق را به‌صورت یک زنجیره عمرِساخت (از برنامه‌ریزی و صدور پروانه تا بهره‌برداری) مدل می‌کند و برای هر حلقه، ابزارهای اجرایی (استاندارد کنترل، صلاحیت حرفه‌ای، داده و شاخص، و ضمانت اجرا) را مشخص می‌سازد. مقاله در پایان، بسته‌ای از پیشنهادهای سیاستی و اجرایی برای شهرداری‌های ایران ارائه می‌دهد که بر «بازمهندسی فرایند کنترل»، «نظام بازرسی مبتنی بر ریسک»، «حسابرسی ایمنی و شفافیت»، و «توانمندسازی فنی آتش‌نشانی و بازار خدمات مهندسی» تکیه دارد.

کلمات کلیدی : مهندسی ایمنی حریق کد و استاندارد شهرداری آتش‌نشانی شهری کنترل نقشه و بازرسی حکمرانی ایمنی انطباق مقرراتی ایران