خوانشی بر ابعاد کیفیت‌ مکان در بافت‌های ناکارآمد شهری

خوانشی بر ابعاد کیفیت‌ مکان در بافت‌های ناکارآمد شهری

گلبرگ قائم‌مقامی فراهانی1 هومن قهرمانی2

1) دانش‌آموخته‌ی کارشناسی ارشد طراحی شهری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2) استادیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

کد IOI مقاله : AAHE-ABHFEA
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های عمران، طراحی و ساخت، انرژی، مواد و ماشین آلات پیشرفته(icaeu.ir)
چکیده :
    طرح‌های بسیاری با هدف ارتقای کیفیت در بافت‌های ناکارآمد شهری تهیه شده‌است؛ اما این‌گونه طرح‌ها، از طرفی غالباً بر ارتقای کیفیت محیطی به‌صورت عام و یا ارتقای کیفیت فضای کالبدی و عملکردی متمرکز بوده‌است و به کیفیت مکان که برخواسته از معانی متعالی فضا و فراتر از الزامات اولیه سکونت است، کمتر پرداخته و از طرفی دیگر، چارچوب نظری در این طرح‌ها، غالباً متکی بر پیشینه نظری و یا تجارب عملی خارجی است. اما بدیهی است که با توجه به ماهیت خاص و اولویت مسائل و مشکلات بافت‌های ناکارآمد شهری و از طرفی دیگر، ماهیت لامکان و لازمان مفهوم کیفیت، مطالعات نظری می‌بایست بر نمونه‌های موردی که تشابه حداکثری با بستر و زمینه دارند، متمرکز باشد. این پژوهش، با هدف بررسی مفهوم و ابعاد کیفیت مکان در بافت‌های ناکارآمد شهری و ضرورت پرداختن به آن در طرح‌های بازآفرینی مرتبط با این‌گونه بافت‌ها انجام گرفته‌است و به این منظور، پس از مرور کامل محتوای 43 سند یافت‌شده با کلیدواژه‌های مرتبط با پژوهش، 16 سند (9 پژوهش داخلی و 7 پژوهش خارجی) که بیشترین انطباق را با شرایط بستر داشتند، انتخاب و به کمک نرم افزار Maxqda2018 برچسب‌گذاری مفهومی شده‌اند. در این پژوهش، با توجه به ماهیت نسبی مفهوم کیفیت، ابعاد 5گانه و مؤلفه‌های نظیر هر بعد در ارتقای کیفیت مکان، به‌طور خاص در بافت‌های ناکارآمد شهری، شامل بعد ادراکی- معنایی، کالبدی، اجتماعی- اقتصادی، عملکردی و محیطی ارائه می‌گردد که نپرداختن به هریک از این ابعاد، چرخه فرسودگی بافت را تشدید خواهد کرد.

کلمات کلیدی : کیفیت مکان کیفیت مکانی بافت‌های ناکارآمد شهری