تحلیل روان‌شناختی و فرهنگی ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری در ایران با رویکرد روان‌شناسی محیطی و بررسی تأثیر آن‌ها بر رفتار انسان

تحلیل روان‌شناختی و فرهنگی ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری در ایران با رویکرد روان‌شناسی محیطی و بررسی تأثیر آن‌ها بر رفتار انسان

بابک آزادگان1

1) دانش آموخته مهندسی شهر سازی وروانشناسی دانشگاه پیانم نور

کد IOI مقاله : AAHE-ABHFGH
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های عمران، طراحی و ساخت، انرژی، مواد و ماشین آلات پیشرفته(icaeu.ir)
چکیده :
    چكيده در هیاهوی ساخت‌وسازهای شتابان، آنجا که آجرها صف می‌کشند و ضوابط، دیوارهایی بلند بر گرد رویاهای زیستن می‌کشند، پرسشی کهن قد می‌کشد: آیا در این سودای کمیت و انباشت توده، روح شهر و «بودن» اصیل انسان فراموش نشده است؟ این مقاله، از دریچه روان‌شناسی محیطی، نقابی از چهره خشک مقررات شهرسازی و معماری ایران برمی‌گیرد. این مقاله به بررسی نسبت میان ضوابط و مقررات شهرسازی با تجربه زیسته و کیفیت سکونت انسان می‌پردازد. مسئله اصلی پژوهش، غلبه رویکرد کالبدی و کمی در بسیاری از ضوابط شهری و کم‌توجهی به پیامدهای ادراکی، روانی و اجتماعی آن‌هاست. پژوهش با روش کیفی، توصیفی-تحلیلی و بر پایه مرور 20 منبع فارسی و انگلیسی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که ضوابط شهری تنها ابزار کنترل فیزیکی فضا نیستند، بلکه بر احساس تعلق، آسایش روانی، خوانایی محیط و رضایت سکونتی نیز اثر می‌گذارند. چگونه ضوابط یکسان‌ساز، با نادیده‌گرفتن زمینه‌های فرهنگی و اقلیمی، هویت شهر را در سردی اعداد بی‌روح گم کرده‌اند. این گسست، فراتر از یک چالش فنی، نوعی ازخودبیگانگی فرهنگی است که زیست‌جهان انسان را از معنا تهی ساخته و پیوندهای عاطفی میان شهروند و محیط را متزلزل کرده است. همچنین میان منطق مقررات‌گذاری و نیازهای واقعی کاربران فضا شکاف قابل توجهی وجود دارد در واقع مقررات کنونی، تنها هندسه‌ای صلب برای کنترل‌اند، نه بستری برای رویش حس تعلق و خاطره. بر این اساس، بازنگری در ضوابط شهرسازی با رویکردی انسان‌محور و بین‌رشته‌ای، برای ارتقای کیفیت زیست‌پذیری محیط شهری ضروری است تا به کالبد شهر، «نفسی» تازه دمیده شود. به قول سهراب سپهری: «شب سرودش را خواند، نوبت پنجره‌هاست»؛ اکنون وقت آن است که ضوابط، همچون پنجره‌هایی گشوده بر نور، معنا و آزادی، زمزمه‌ای آشنا برای زیستن انسان در پناه امنیت، آرامش و شکوفایی روانی باشند..

کلمات کلیدی : واژگان کلیدی روان‌شناسی محیطی ضوابط و مقررات شهرسازی مقررات معماری ادراک محیطی رفتار انسان فرهنگ شهری