نقش آیین‌ها و باورهای بومی در شکل‌گیری معماری بومی ماسوله

نقش آیین‌ها و باورهای بومی در شکل‌گیری معماری بومی ماسوله

پریسا شاه وردی1 فاطمه بصیرت نیا2

1) مربی، گروه معماری و شهرسازی، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران
2) دانشجوی کارشناسی ارشد معماری، مؤسسه آموزش عالی احرار، رشت، ایران

کد IOI مقاله : AAHE-ABHGBA
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های عمران، طراحی و ساخت، انرژی، مواد و ماشین آلات پیشرفته(icaeu.ir)
چکیده :
    معماری بومی، تجلی تعامل میان فرهنگ، محیط و شیوه زیست جوامع محلی است و آیین‌ها و باورهای بومی از مهم‌ترین عوامل فرهنگی مؤثر بر شکل‌گیری و تداوم آن به‌شمار می‌آیند. شهر تاریخی ماسوله، به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین سکونتگاه‌های بومی ایران، نمونه‌ای ارزشمند از پیوند میان نظام فرهنگی و کالبد معماری است. هدف پژوهش حاضر، تبیین نقش آیین‌ها و باورهای بومی در شکل‌گیری معماری ماسوله و تحلیل چگونگی تأثیر این مؤلفه‌های فرهنگی بر سازمان فضایی و ویژگی‌های کالبدی این سکونتگاه است. پژوهش از نظر ماهیت، کیفی و با رویکردی توصیفی–تحلیلی و تطبیقی انجام شده است. داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی، بررسی منابع تاریخی و تحلیل مستندات تصویری گردآوری شده و با مطالعه تطبیقی نمونه‌هایی از سکونتگاه‌های بومی ایران، ابعاد فرهنگی تأثیرگذار بر معماری ماسوله مورد تحلیل قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که آیین‌های مذهبی، مناسبت‌های جمعی، سنت‌های معیشتی، باورهای مرتبط با طبیعت و الگوهای تعامل اجتماعی، نقش مؤثری در سازمان‌دهی فضاهای عمومی و نیمه‌عمومی، نحوه استقرار بناها و شکل‌گیری عناصر کالبدی معماری ماسوله داشته‌اند. همچنین، همزیستی فرهنگ بومی با ویژگی‌های طبیعی منطقه، موجب شکل‌گیری معماری‌ای هماهنگ با بستر اقلیمی و توپوگرافی شده است که هویت فرهنگی این سکونتگاه را تقویت کرده است. نتایج مطالعه تطبیقی نیز نشان می‌دهد که اگرچه آیین‌ها و باورهای بومی در سایر سکونتگاه‌های تاریخی ایران نیز بر معماری اثرگذار بوده‌اند، اما در ماسوله این تأثیر بیش از هر چیز در سازمان فضایی، عرصه‌های جمعی و پیوند میان محیط طبیعی و زندگی اجتماعی نمود یافته است. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با تأکید بر ابعاد فرهنگی معماری بومی، بر ضرورت توجه هم‌زمان به میراث کالبدی و میراث فرهنگی ناملموس در حفاظت و تداوم هویت معماری ماسوله تأکید می‌کند.

کلمات کلیدی : معماری بومی ماسوله آیین‌های بومی باورهای فرهنگی سازمان فضایی میراث فرهنگی