مدیریت ریسک در قراردادهای پروژه‌های عمرانی شهرداری: مروری مفهومی بر ریسک‌های فنی، مالی، حقوقی و محیط‌زیستی

مدیریت ریسک در قراردادهای پروژه‌های عمرانی شهرداری: مروری مفهومی بر ریسک‌های فنی، مالی، حقوقی و محیط‌زیستی

سبحان پورحسین پریزاد1

1) کارشناس عمران شهرداری منطقه پنج رشت

کد IOI مقاله : AAHE-ACAZAA
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های عمران، طراحی و ساخت، انرژی، مواد و ماشین آلات پیشرفته(icaeu.ir)
چکیده :
    پروژه‌های عمرانی شهرداری‌ها به‌عنوان بخش مهمی از زیرساخت شهری، با عدم‌قطعیت‌های متعددی از جمله تغییرات طراحی، نوسان قیمت مصالح، محدودیت اعتبار، اختلافات پیمانکاری و الزامات محیط‌زیستی روبه‌رو هستند. ضعف در شناسایی، تخصیص و مدیریت این ریسک‌ها می‌تواند به تأخیر، افزایش هزینه، افت کیفیت و کاهش اعتماد عمومی منجر شود. هدف این مقاله، مرور مفهومی ریسک‌های فنی، مالی، حقوقی و محیط‌زیستی در قراردادهای پروژه‌های عمرانی شهرداری و ارائه چارچوبی برای مدیریت یکپارچه آن‌هاست. روش پژوهش، مرور روایتی–مفهومی ادبیات داخلی و بین‌المللی با تمرکز بر منابع معتبر در حوزه مدیریت ریسک، قراردادهای عمرانی و پروژه‌های زیرساختی شهرداری است. یافته‌ها نشان می‌دهد که ریسک در قراردادهای عمرانی شهرداری، پدیده‌ای چندبعدی و برهم‌کننده است و مدیریت اثربخش آن مستلزم سه سازوکار کلیدی است: شناسایی و طبقه‌بندی به‌موقع ریسک‌ها، تخصیص عادلانه و شفاف ریسک‌ها میان کارفرما و پیمانکار، و استقرار سازوکارهای نظارت، گزارش‌دهی و حل اختلاف. همچنین، ضعف در تنظیم قرارداد، تخصیص نامتوازن ریسک و نظارت ناکافی از مهم‌ترین عوامل تأخیر، افزایش هزینه و بروز اختلافات پیمانکاری در پروژه‌های عمرانی شهرداری‌ها شناخته شده‌اند. نتیجه این مرور آن است که مدیریت ریسک در قراردادهای پروژه‌های عمرانی شهرداری نباید به فعالیت مقطعی یا صرفاً حقوقی کاهش یابد؛ بلکه باید بخشی از حکمرانی مؤثر و پاسخ‌گوی شهری تلقی شود. چارچوب مفهومی پیشنهادی این مقاله می‌تواند مبنایی برای بهبود تنظیم قراردادها، تقویت نظارت فنی و مالی و ارتقای توانمندسازی شهرداری‌ها در مدیریت ریسک پروژه‌های عمرانی فراهم آورد.

کلمات کلیدی : مدیریت ریسک قراردادهای عمرانی پروژه‌های شهرداری تخصیص ریسک حکمرانی شهری