تحلیل جامع فرایند ادراک محیط و منظر بر پایه تعامل ادراکات حسی، عقلی و نسبیت‌های روان‌شناختی

تحلیل جامع فرایند ادراک محیط و منظر بر پایه تعامل ادراکات حسی، عقلی و نسبیت‌های روان‌شناختی

فاطمه شفق1 مجید کفایی قائنی2 مریم امرایی3

1) دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی معماری منظر، دانشگاه شهید بهشتی
2) استاد مدعو دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی تهران
3) کارشناسی ارشد مرمت و احیاء بناها و بافت های تاریخی، دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکزی

کد IOI مقاله : AAHE-ACZDDE
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های عمران، طراحی و ساخت، انرژی، مواد و ماشین آلات پیشرفته(icaeu.ir)
چکیده :
    چکیده ادراک محیط و منظر شهری پدیده‌ای صرفاً فیزیکی، تصادفی یا متکی بر ارزیابی‌های یک‌جانبه طراحان نیست، بلکه فرایندی قانون‌مند و حاصل کنش متقابل انسان و محیط پیرامون است. این پژوهش به بررسی نحوه شکل‌گیری ادراک محیطی از طریق دو رکن اصلی ادراک حسی و ادراک عقلی و تأثیر نسبیت‌های روان‌شناختی بر آن می‌پردازد. فرایند ادراک شامل سه مرحله متوالی احساس یا همان دریافت تکانه‌های خام عصبی، ادراک حسی شامل طبقه‌بندی و تصویرسازی داده‌ها در مغز، و ادراک عقلی به عنوان کنکاش و ارزیابی ذهنی است. برخلاف دیدگاه‌های سنتی متکی بر حواس پنج‌گانه، انسان دارای پنجاه و یک حس در قالب ده سیستم حسی شامل سیستم‌های عینی-ذهنی و صرفاً ذهنی است که بی‌توجهی به این غنای حسی موجب تنزل کیفیت تجربیات محیطی می‌شود. در مرحله ادراک عقلی، داده‌های حسی در تعامل با سه عامل اصلی منظر فیزیکی، عوامل فرهنگی نظیر زبان، ملیت و مذهب و عوامل شخصی نظیر سن، جنسیت و تحصیلات ارزیابی شده و منجر به شکل‌گیری شناخت، معنا و رفتار می‌گردند. از سوی دیگر، ادراک محیط امری کاملاً نسبی است و نادیده گرفتن پیش‌فرض‌های ذهنی و ویژگی‌های بومی جامعه هدف توسط طراحان، فرصت یادگیری و ارتباط مطلوب کاربر با محیط را سلب کرده و موجب نارضایتی یا ترک فضا می‌شود. بنابراین، دستیابی به فضاهای شهری و مناظر پاسخ‌دهنده، مستلزم تدوین معیارهای بومی و توجه هم‌زمان به تمامیت سیستم حسی و زمینه‌های فرهنگی-روان‌شناختی ناظران است.

کلمات کلیدی : واژگان کلیدی ادراک محیطی منظر شهری ادراک حسی ادراک عقلی سیستم‌های حسی نسبیت‌های روان‌شناختی شناختی رفتاری عوامل فرهنگی