بازنگری مفهومی در فرآیند تفکیک و آماده‌سازی اراضی شهری با تأکید بر توسعه پایدار و عدالت فضایی

بازنگری مفهومی در فرآیند تفکیک و آماده‌سازی اراضی شهری با تأکید بر توسعه پایدار و عدالت فضایی

خدیجه فلاح شجاعی1

1) کارشناس نقشه برداری،تفکیک و آماده سازی اراضی شهرداری رشت

کد IOI مقاله : AAHE-ACZHGG
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های عمران، طراحی و ساخت، انرژی، مواد و ماشین آلات پیشرفته(icaeu.ir)
چکیده :
    فرآیند تفکیک و آماده‌سازی اراضی شهری، اگرچه معمولاً به‌عنوان ابزاری فنی برای تقسیم قطعات، ایجاد معابر و تأمین زیرساخت شناخته می‌شود، ظرفیت مهمی در هدایت توسعه شهری و توزیع منافع و هزینه‌های آن دارد. پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و از نوع مطالعه مفهومی–مروری، به بازنگری این فرآیند با تأکید بر توسعه پایدار و عدالت فضایی می‌پردازد. داده‌ها از طریق مرور اسنادی و تحلیل محتوای کیفی منابع معتبر فارسی و انگلیسی گردآوری و تحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهند که کیفیت تفکیک اراضی تنها به اندازه قطعات و ضوابط کالبدی محدود نمی‌شود، بلکه با شکل‌گیری شبکه معابر، ارزش منطقه‌ای زمین، دسترسی به خدمات و رضایت ذی‌نفعان نیز ارتباط دارد. همچنین، بازتوزیع زمین زمانی به توسعه پایدار و عادلانه می‌انجامد که مالکان، ساکنان و گروه‌های کم‌درآمد در تصمیم‌گیری و توزیع منافع مشارکت داشته باشند و حکمرانی زمین با شفافیت و سازوکارهای مناسب بازتوزیع ارزش افزوده همراه باشد. بر این اساس، عدالت فضایی نباید صرفاً به توزیع برابر تسهیلات کاهش یابد؛ بلکه باید ابعاد رویه‌ای، مشارکتی و نهادی آن نیز در برنامه‌ریزی شهری لحاظ شود. مقاله حاضر چارچوبی مفهومی ارائه می‌دهد که تفکیک اراضی را به‌مثابه ابزاری راهبردی برای تحقق هم‌زمان پایداری زیست‌محیطی، کارایی اقتصادی و عدالت اجتماعی–فضایی مفهوم‌سازی می‌کند. بر پایه این چارچوب، پیشنهادهایی برای بازنگری ضوابط تفکیک، طراحی سازوکارهای مشارکتی، تقویت حکمرانی زمین و ادغام ملاحظات اقلیمی ارائه شده است. این چارچوب می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی شهری عادلانه‌تر و پایدارتر در ایران باشد.

کلمات کلیدی : تفکیک اراضی شهری آماده‌سازی اراضی توسعه پایدار عدالت فضایی برنامه‌ریزی شهری