نقش معماری مسجد در ارتقای اجتماع‌پذیری و حس تعلق در بافت‌های شهری معاصر: مطالعه‌ای کیفی

نقش معماری مسجد در ارتقای اجتماع‌پذیری و حس تعلق در بافت‌های شهری معاصر: مطالعه‌ای کیفی

هادی صادقی1 بهناز جعفری2 سپیده صادقی3

1) گروه معماری و شهرسازی،دانشگاه ملی مهارت،زنجان،ایران.
2) کارشناسی ارشد معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد زنجان، ایران.
3) کارشناسی ارشد معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد زنجان، ایران.

کد IOI مقاله : AAHF-ABBHDC
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    تحولات سریع و گسترده در بافت‌های شهری معاصر سبب کاهش تعاملات میان شهروندان و کاهش احساس تعلق آن‌ها به محیط شده است. در این میان، مسجد به‌عنوان یکی از عناصر با هویت فرهنگی و تاریخی شهرهای اسلامی، توان بالقوه‌ای در بازسازی روابط اجتماعی و تقویت حس تعلق محلی دارد. هدف این پژوهش، بررسی و تحلیل نقش معماری مسجد جهت بهبود و ارتقای اجتماع‌پذیری و حس تعلق در شهرهای معاصر است. پژوهش حاضر از نوع کیفی بوده و از منظر روش شناسی توصیفی-تحلیلی و از منظر هدف کاربردی می‌باشد. نتایج نشان داد که معماری مسجد زمانی می‌تواند اثرگذار باشد که رویکردی اجتماع‌گرا و انسان‌محور داشته باشد. دسترسی مناسب، طراحی فضاهای باز و نیمه‌باز، ایجاد عرصه‌های چندمنظوره فرهنگی و آموزشی، و استفاده از عناصر بومی در ساختار کالبدی، از جمله مهم‌ترین مولفه‌هایی هستند که حضور اجتماعی و حس تعلق را تقویت می‌کنند. همچنین، اتصال کالبدی و عملکردی مسجد به شبکه شهری پیرامون، امکان تعاملات چهره‌به‌چهره و حضور فعال شهروندان در فضاهای شهری را افزایش می‌دهد. در ادامه نیز اذعان گردید که بازتعریف نقش مسجد نیازمند نگاه جامع به سه بعد کالبدی، عملکردی و معنایی است. چنین نگرشی مسجد را فراتر از یک فضای صرفاً عبادی قرار می‌دهد و آن را به بستری برای ارتقای تعاملات اجتماعی، بازتولید هویت جمعی و بهبود کیفیت زندگی شهری تبدیل می‌کند.

کلمات کلیدی : مسجد اجتماع پذیری حس تعلق تعاملات اجتماعی فضای شهری