بررسی نقش راهبردهای طراحی معماری قلعه‌های تاریخی - نظامی در تحقق اصول پدافند غیرعامل: مطالعه موردی قلعه فتح‌آباد کرمان

بررسی نقش راهبردهای طراحی معماری قلعه‌های تاریخی - نظامی در تحقق اصول پدافند غیرعامل: مطالعه موردی قلعه فتح‌آباد کرمان

حسين فلاح1

1) گروه معماری، واحد بردسیر، دانشگاه آزاد اسلامی، بردسیر، ایران -

کد IOI مقاله : AAHF-ABCKEA
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    پدافند غیرعامل به‌عنوان رویکردی راهبردی در کاهش آسیب‌پذیری محیط مصنوع در برابر تهدیدات، در سال‌های اخیر به یکی از محورهای اصلی پژوهش‌های معماری و شهرسازی تبدیل شده است. در این میان، معماری قلعه‌های تاریخی - نظامی ایران واجد مجموعه‌ای از راهبردهای کالبدی و فضایی است که می‌تواند ظرفیت‌های بالایی برای تحقق اصول پدافند غیرعامل باشد. هدف این پژوهش بررسی نقش راهبردهای طراحی معماری در تحقق اصول پدافند غیرعامل در قلعه‌های تاریخی- نظامی با تأکید بر قلعه فتح‌آباد کرمان است. پژوهش حاضر از نوع کاربردی و با رویکرد کیفی و روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است. گردآوری داده‌ها از طریق مطالعات اسنادی، بررسی منابع تاریخی معتبر و برداشت میدانی از ساختار فضایی و عناصر کالبدی قلعه مورد مطالعه صورت گرفته است. در گام نخست، مؤلفه‌های طراحی معماری مرتبط با پدافند غیرعامل بر اساس ادبیات پژوهش، استخراج و در قالب چارچوبی تحلیلی طبقه‌بندی شد. سپس این مؤلفه‌ها در قلعه فتح‌آباد مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان می‌دهد که مؤلفه‌هایی نظیر سازماندهی فضایی درون‌گرا، استقرار لایه‌های دفاعی متوالی، کنترل سلسله‌مراتب دسترسی، استحکام مصالح بومی، ایجاد اشراف بصری گسترده و تراکم کالبدی، نقشی مؤثر در کاهش آسیب‌پذیری، افزایش تاب‌آوری و تحقق عمق دفاعی ایفا کرده‌اند. یافته‌ها بیانگر آن است که راهبردهای طراحی معماری در این قلعه نه‌تنها پاسخگوی نیازهای دفاعی زمان خود بوده، بلکه با اصول معاصر پدافند غیرعامل نیز هم‌راستاست و می‌تواند مبنایی برای بازخوانی تجربیات تاریخی در طراحی فضاهای ایمن امروزی فراهم آورد.

کلمات کلیدی : طراحی معماری قلعه‌های تاریخی نظامی پدافند غیرعامل قلعه فتح‌آباد کرمان