مطالعه تطبیقی ویژگی‌های بصری و ساختار هندسی نقش نخل در سفالینه‌ها و نقش‌برجسته‌های ایران و مصر باستان

مطالعه تطبیقی ویژگی‌های بصری و ساختار هندسی نقش نخل در سفالینه‌ها و نقش‌برجسته‌های ایران و مصر باستان

غزل نوروزی1

1) 1- کارشناس ارشد پژوهش هنر،دانشکده هنر و معماری،دانشگاه مازندران بابلسر،ایران

کد IOI مقاله : AAHF-ABDBZD
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    نقش نخل به عنوان یکی از کهن‌ترین بن‌مایه‌های گیاهی در هنر باستان، فراتر از یک عنصر تزئینی، حامل مفاهیم عمیق اسطوره‌ای و جهان‌شناختی است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی تطبیقی ویژگی‌های بصری و ساختار هندسی این نقش در دو تمدن ایران و مصر، به دنبال تبیین الگوهای دگردیسی فرمی و محتوایی آن در دو بستر «سفالینه‌ها» و «نقش‌برجسته‌ها» است. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و بر مبنای رویکرد آیکونوگرافی (شمایل‌شناسی) انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در هنر ایران، ساختار هندسی نخل با عبور از تجرید بصری در سفالینه‌های پیش‌تاریخی به سمت استریلیزاسیون صلب و تقارن مرکزی در نقش‌برجسته‌های رسمی، به نمادی «فضا-محور» جهت تثبیت نظم کیهانی و اقتدار بر مکان مقدس (پردیس) بدل گشته است. در مقابل، نخل مصری با رویکردی «زمان‌محور»، از یک عنصر سیال زیست‌محیطی در سفال‌های پیش‌دودمانی به یک «ایده‌نگار» هندسی برای بیان مفاهیم «زمان»، «سال» و «جاودانگی» در نظام هیروگلیف و معابد پادشاهی دگردیسی یافته است. در نهایت، این مطالعه تطبیقی مبین آن است که هندسه بصری نخل در ایران بر محوریت «نظم و مکان» و در مصر بر پایه «استمرار و زمان» شکل گرفته است؛ امری که نشان‌دهنده تفاوت بنیادین در نظام‌های نشانه‌شناسی و باورهای کیهانی این دو تمدن باستانی است

کلمات کلیدی : واژه‌هاي كليدي نخل ایران باستان مصر باستان سفالینه نقش‌برجسته مطالعه تطبیقی