تحلیل نشانه‌شناختی مساجد معاصر تهران و تأثیر آن بر ادراک کاربر و تقویت حس تعلق

تحلیل نشانه‌شناختی مساجد معاصر تهران و تأثیر آن بر ادراک کاربر و تقویت حس تعلق

شهریار قره باغی1 یاشار اصلانیان2 علی شکوهی3

1) گروه معماری و شهرسازی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران
2) استادیار گروه معماری و شهرسازی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران. (نویسنده مسئول)
3) استادیار گروه معماری و شهرسازی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران

کد IOI مقاله : AAHF-ABEBZD
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    معماری مساجد معاصر تهران در دهه‌های اخیر با چالشی اساسی مواجه شده است؛ بسیاری از این فضاها اگرچه از نظر کالبدی و عملکردی قابل‌قبول‌اند، اما در انتقال معانی فرهنگی، هویتی و نمادین مرتبط با سنت معماری اسلامی-ایرانی دچار ضعف‌اند. این مسئله موجب شده است که تجربه کاربران از فضا، به‌ویژه از نظر ادراک معنایی، کیفیت حضور و حس تعلق، کاهش یابد. فاصله گرفتن برخی مساجد جدید از زبان نمادین و نظام معنایی معماری سنتی، پرسشی بنیادین را مطرح می‌کند: معماری مساجد معاصر تا چه اندازه می‌تواند پیام‌های نهفته در فرم و نماد را به کاربران منتقل کند؟. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف تحلیل نشانه‌شناختی عناصر کالبدی، فضایی و نمادین مساجد معاصر تهران و تبیین تأثیر آن‌ها بر ادراک کاربر و تقویت حس تعلق انجام شده است. روش تحقیق کیفی و از نوع اسنادی-تحلیلی است. داده‌ها از طریق منابع کتابخانه‌ای، اسناد معماری، متون علمی و بررسی نمونه‌های تصویری گردآوری شده و بر پایه رویکرد نشانه‌شناسی معماری تحلیل شده‌اند تا لایه‌های معنایی و پیام‌های نهفته در سازمان فضایی و فرم‌های معماری استخراج شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که معماری مساجد معاصر شامل سه سطح اصلی معناست: لایه کالبدی، لایه فضایی و لایه نمادین-معنایی. تعامل این لایه‌ها در صورت انسجام مفهومی، می‌تواند تجربه حسی و معنایی کاربران را ارتقا داده و حس تعلق آن‌ها را تقویت کند. نتایج نشان می‌دهد که هرچه عناصر نمادین و سازمان فضایی با ذهنیت و پیش‌زمینه فرهنگی کاربران هماهنگ‌تر باشد، کیفیت ادراک و تعلق فضایی آنان بیشتر می‌شود. این پژوهش تأکید می‌کند که توجه به نشانه‌ها، نمادها و سازمان فضایی معنادار در طراحی مساجد معاصر، نقشی کلیدی در ارتقای هویت، تجربه کاربر و افزایش حس تعلق دارد.

کلمات کلیدی : مساجد معاصر نماد نشانه شناسی ادراک حس تعلق