مروری بر رویکردهای نوین برنامه‌ریزی کاربری زمین شهری با تأکید بر توسعه پایدار و تاب‌آوری در شهرهای ایران

مروری بر رویکردهای نوین برنامه‌ریزی کاربری زمین شهری با تأکید بر توسعه پایدار و تاب‌آوری در شهرهای ایران

یاسر پرویزی1 محمد الماسی2

1) کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمانشاه
2) کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمانشاه

کد IOI مقاله : AAHF-ABEHGF
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    با گسترش شهرنشینی و افزایش فشار بر منابع طبیعی، برنامه‌ریزی کاربری زمین شهری نیازمند بازنگری در مبانی نظری و ابزارهای عملی برای پاسخ به چالش‌های پایداری و تاب‌آوری است. در دهه‌های اخیر، رویکردهای نوینی مانند رشد هوشمند، توسعه مبتنی بر حمل‌ونقل همگانی، نوشهرسازی، شهر فشرده و زیرساخت‌های سبز-آبی به‌عنوان جایگزین الگوهای سنتی کاربری زمین مطرح شده‌اند. هدف این مقاله، مرور نظام‌مند و تحلیل انتقادی ادبیات علمی مرتبط با رویکردهای نوین برنامه‌ریزی کاربری زمین شهری با تأکید بر دو مفهوم توسعه پایدار و تاب‌آوری در بستر شهرهای ایران است. این مرور با جست‌وجو در پایگاه‌های علمی فارسی و انگلیسی و با استفاده از پروتکل PRISMA، ۸۴ مقاله و کتاب معتبر را در بازه زمانی ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۲ شمسی (۲۰۱۵ تا ۲۰۲۳ میلادی) مورد تحلیل قرار داد. یافته‌ها نشان می‌دهد ادبیات موضوع در چهار محور اصلی «ادغام پایداری و تاب‌آوری در کاربری زمین»، «رویکردهای مبتنی بر فرم شهری فشرده و ترکیبی»، «حکمروایی و مشارکت در برنامه‌ریزی کاربری زمین» و «بومی‌سازی رویکردها در شهرهای ایران» قابل دسته‌بندی است. در شهرهای ایران، به‌رغم پیشرفت‌های نظری، شکاف عمده‌ای میان اهداف کلان پایداری و سازوکارهای اجرایی برنامه‌ریزی کاربری زمین دیده می‌شود که ناشی از ضعف یکپارچگی نهادی، غلبه رویکردهای کالبدی-فنی و کم‌توجهی به ظرفیت‌های محلی و تاب‌آوری تطبیقی است. همچنین، برنامه‌ریزی کاربری زمین در ایران هنوز به‌طور کامل از مؤلفه‌های تاب‌آوری در برابر مخاطرات طبیعی و تغییرات اقلیمی بهره‌مند نشده است. نتیجه‌گیری مقاله بر ضرورت گذار از برنامه‌ریزی ایستا به برنامه‌ریزی کاربری زمین تطبیقی و منعطف تأکید دارد و پیشنهادهایی برای پژوهش‌های آتی و سیاست‌گذاری شهری ارائه می‌نماید.

کلمات کلیدی : برنامه‌ریزی کاربری زمین شهری توسعه پایدار شهری تاب‌آوری شهری رویکردهای نوین برنامه‌ریزی شهرهای ایران