بازنمایی ساختار قدرت و مشروعیت در پوشاک پادشاهان صفوی و قاجار در نگاره‌های دیواری

بازنمایی ساختار قدرت و مشروعیت در پوشاک پادشاهان صفوی و قاجار در نگاره‌های دیواری

مرضیه سادات قریشی شهرکی1 ایمان زکریایی کرمانی2 جلیل جوکار3 حسن یزدان پناه4

1) دانش آموخته کارشناسی ارشد هنراسلامی. دانشکده صنایع دستی. دانشگاه هنر اصفهان. ایران
2) دانشیار،دانشکده صنايع دستی، دانشگاه هنر اصفهان. ایران
3) مربی. دانشکده صنایع دستی. دانشگاه هنر اصفهان. ایران
4) مربی،دانشجوی دکتری رشته تاریخ تحلیلی و تطبیقی هنر اسلامی دانشگاه تهران، ایران

کد IOI مقاله : AAHF-ABFCFD
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    پوشاک در هنرهای تصویری ایران، صرفاً عنصری تزئینی یا کارکردی نیست، بلکه یکی از مهم‌ترین نشانه‌های بازنمایی قدرت، منزلت، و مشروعیت سیاسی به شمار می‌آید. در نگاره‌های دیواری دوره‌های صفوی و قاجار، لباس پادشاهان نقشی اساسی در تثبیت جایگاه سلطنت و القای نظم سیاسی دارد. این مقاله با رویکردی نشانه‌شناسانه و تاریخ‌نگارانه، به بررسی چگونگی بازنمایی ساختار قدرت و مشروعیت در پوشاک شاهان صفوی و قاجار در نگاره‌های دیواری می‌پردازد. پرسش اصلی پژوهش آن است که پوشاک شاهانه در این دو دوره چگونه به مثابه زبانی بصری برای نمایش اقتدار، تمایز طبقاتی و مشروعیت سیاسی عمل کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در دوره صفوی، پوشاک شاهانه بیش از هر چیز بر پیوند میان سلطنت، تشیع و شکوه آیینی تأکید دارد، در حالی که در دوره قاجار، لباس شاهان افزون بر استمرار سنت‌های پیشین، تحت تأثیر مواجهه با مدرنیته و بازنمایی درباریِ جدید، به ابزاری برای نمایش هم‌زمان سنت، اقتدار و نوسازی تبدیل می‌شود. در نتیجه، پوشاک در نگاره‌های دیواری نه‌تنها بازتاب وضعیت اجتماعی-سیاسی است، بلکه در تولید و تثبیت نظم نمادین قدرت نیز نقشی بنیادین ایفا می‌کند.

کلمات کلیدی : پوشاک شاهانه صفویه قاجار نگاره دیواری نشانه‌شناسی