از سیاست‌گذاری تا یادگیری نهادی در برنامه‌ریزی اقدام اقلیمی شهری: مرور انتقادی شکاف میان تدوین سیاست، اجرا، پایش و ارزیابی

از سیاست‌گذاری تا یادگیری نهادی در برنامه‌ریزی اقدام اقلیمی شهری: مرور انتقادی شکاف میان تدوین سیاست، اجرا، پایش و ارزیابی

احسان کبکی1

1) کارشناسی ارشد شهرسازی گرایش برنامه ریزی شهری ، دانشگاه آزاد مرند

کد IOI مقاله : AAHF-ABFEHA
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    برنامه‌ریزی اقدام اقلیمی شهری در دو دهه اخیر از یک فعالیت داوطلبانه و عمدتاً نمادین به یکی از ابزارهای محوری حکمرانی شهری برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، سازگاری با مخاطرات اقلیمی و هدایت گذار به شهرهای کم‌کربن و تاب‌آور تبدیل شده است. با این حال، گسترش سریع اسناد، چارچوب‌ها و تعهدات اقلیمی شهری الزاماً به معنای تحقق نتایج قابل اندازه‌گیری نیست. مسئله اصلی این مقاله شکاف پایداری است که میان تدوین سیاست، اجرا، پایش و ارزیابی برنامه‌های اقدام اقلیمی شهری شکل گرفته و باعث می‌شود بسیاری از برنامه‌ها در سطح هدف‌گذاری، بیانیه‌های راهبردی یا فهرست اقدامات باقی بمانند. هدف مقاله حاضر، مرور انتقادی و سنتزی ادبیات علمی درباره این شکاف و ارائه یک چارچوب تحلیلی برای اتصال چرخه سیاست‌گذاری اقلیمی شهری به اجرا، یادگیری و پاسخ‌گویی نهادی است. روش مقاله، مرور ساختاریافته ـ انتقادی با الهام از منطق PRISMA است؛ اما به دلیل نبود داده واقعی از فرایند غربالگری، آمار ساختگی درباره تعداد منابع شناسایی یا حذف‌شده ارائه نشده است. ادبیات منتخب از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۶ و با تمرکز بر منابع علمی معتبر بین‌المللی و شماری از مطالعات فارسی مرتبط با اقلیم شهری، تاب‌آوری و حکمرانی شهری بررسی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که ضعف در پیوند میان اهداف و ابزارهای اجرایی، کمبود ظرفیت نهادی و مالی، ناپیوستگی میان کاهش و سازگاری، ضعف شاخص‌های پایش، فقدان ارزیابی پیامدمحور، محدودیت داده‌های محلی و نابرابری در مشارکت اجتماعی، مهم‌ترین عوامل تداوم شکاف سیاست تا عمل هستند. مقاله استدلال می‌کند که برنامه اقدام اقلیمی تنها زمانی از سند سیاستی به ابزار حکمرانی مؤثر تبدیل می‌شود که در قالب چرخه‌ای یادگیرنده، داده‌محور، چندسطحی و عدالت‌محور طراحی شود. چارچوب پیشنهادی مقاله بر پنج پیوند اصلی استوار است: هم‌راستاسازی مسئله و هدف، ترجمه هدف به بسته اجرایی، اتصال بودجه و مسئولیت، پایش پیامدمحور، و یادگیری نهادی برای اصلاح مستمر برنامه.

کلمات کلیدی : برنامه‌ریزی اقدام اقلیمی شهری حکمرانی اقلیمی شهری شکاف اجرا پایش و ارزیابی سازگاری اقلیمی کاهش انتشار تاب‌آوری شهری یادگیری نهادی