ارزیابی پیامدهای رشد پراکنده شهری بر تشدید سیلاب‌های ناگهانی در مناطق عملیاتی شهرداری (مطالعه موردی: شهر تربت حیدریه)

ارزیابی پیامدهای رشد پراکنده شهری بر تشدید سیلاب‌های ناگهانی در مناطق عملیاتی شهرداری (مطالعه موردی: شهر تربت حیدریه)

وحید یوسفی راد1 مرضیه شجاعی کاریزکی2

1) کارشناسی ارشد جغرافیا-اقلیم شناسی-آب و هواشناسی، تربت حیدریه، ایران. Yousefirad. com
2) کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی، تربت حیدریه، ایران. com

کد IOI مقاله : AAHF-ABFEHC
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    در دهه‌های اخیر، گسترش سریع و نامتوازن شهر تربت حیدریه که اغلب بدون برنامه‌ریزی یکپارچه و متناسب با شرایط طبیعی منطقه انجام شده است، موجب تغییرات چشمگیری در الگوهای هیدرولوژیکی این شهر گردیده است. توسعه نامتوازن در تربت حیدریه به معنای افزایش سطوح غیرقابل نفوذ (مانند آسفالت، بتن و سازه‌های ساختمانی) به ویژه در محله‌های حاشیه‌ای و جدیدالاحداث جنوب و غرب شهر، بدون ایجاد زیرساخت‌های مناسب جمع‌آوری و هدایت آب‌های سطحی است. این تغییرات سبب افزایش حجم رواناب سطحی، کاهش نفوذ آب در خاک به دلیل بافت نسبتاً متراکم اراضی و افزایش فراوانی و شدت رخدادهای سیلابی در محدوده خدماتی شهرداری تربت حیدریه گردیده است. در مطالعات انجام‌شده در این شهر، از جمله بررسی‌های میدانی پس از سیل فروردین ۱۳۹۸ و پژوهش‌های هیدرولوژیک اخیر، مشخص شده که ضریب رواناب شهری در برخی حوضه‌های آبخیز درون‌شهری تربت حیدریه بین سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰ بیش از دو برابر افزایش یافته، در حالی که ظرفیت شبکه زهکشی شهری (مسیل‌های فصلی، کانال‌ها و آبروهای سطحی) تقریباً ثابت و ناکارآمد باقی مانده است. هدف این مقاله، تحلیل اثرات مستقیم و غیرمستقیم توسعه کالبدی نامتوازن بر افزایش رواناب سطحی و خطر سیلاب شهری در تربت حیدریه است. روش تحقیق بر پایه مرور تحلیلی اسناد توسعه شهری تربت حیدریه، بررسی میدانی محدوده‌های خدماتی شهرداری و تحلیل کیفی رابطه بین شاخص‌های توسعه (افزایش سطح نفوذناپذیر، تغییر کاربری اراضی باغی و کشاورزی) و خطر سیلاب می‌باشد. نتایج نشان می‌دهد که ناکارآمدی توزیع زیرساخت‌های جمع‌آوری آب (به ویژه در محله‌های قیام، الهیه، مهدیه و خیابان امام رضا)، نحوه توسعه شبکه معابر بدون توجه به شیب طبیعی زمین، تراکم ساختمان‌ها در حریم مسیل‌ها و نبود کنترل مؤثر در صدور مجوزهای ساخت در مناطق مستعد سیل، نقش عمده‌ای در افزایش خطر سیلاب ایفا می‌کند. این موضوع بیانگر نیاز فوری به اصلاح سیاست‌های مدیریت شهری، بازطراحی شبکه دفع آب‌های سطحی و برنامه‌ریزی یکپارچه در مواجهه با تغییرات اقلیمی و افزایش بارندگی‌های حدی در شهر تربت حیدریه است.

کلمات کلیدی : توسعه نامتوازن رواناب سطحی سیلاب شهری تربت حیدریه سطوح نفوذناپذیر زهکشی شهری