هوش مصنوعی در برنامه‌ریزی شهری و آینده تصمیم‌گیری فضایی با نگاهی به فرصت‌ها، ریسک‌ها و چالش‌های حکمرانی

هوش مصنوعی در برنامه‌ریزی شهری و آینده تصمیم‌گیری فضایی با نگاهی به فرصت‌ها، ریسک‌ها و چالش‌های حکمرانی

امیررضا ریحانی شوکت آباد1

1) کارشناس ارشد مهندسی سیستم‌های اطلاعات مکانی، خواجه نصیرالدین طوسی

کد IOI مقاله : AAHF-ABFFCA
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    شتاب ورود هوش مصنوعی به برنامه‌ریزی شهری، رابطه میان داده، تخصص حرفه‌ای، تصمیم‌گیری فضایی و حکمرانی عمومی را دگرگون کرده است. ابزارهایی که زمانی فقط برای ترسیم نقشه، تحلیل دسترسی یا پشتیبانی محدود از سناریوسازی به کار می‌رفتند، اکنون به کمک یادگیری ماشین، تحلیل مکانی، پردازش زبان طبیعی، بینایی ماشین، مدل‌های مولد و زیرساخت‌های داده شهری و بلادرنگ می‌توانند الگوهای پنهان شهر را آشکار کنند، پیامدهای سیاستی را پیش‌بینی کنند و در تولید گزینه‌های برنامه‌ریزی مشارکت داشته باشند. با این حال، همین تحول پرسش‌هایی جدی درباره شفافیت، پاسخ‌گویی، سوگیری، حریم خصوصی، عدالت فضایی و جایگاه قضاوت انسانی ایجاد کرده است. هدف این مقاله ارائه مروری نقشه‌ای و تحلیلی بر ادبیات هوش مصنوعی در برنامه‌ریزی شهری با تمرکز بر آینده تصمیم‌گیری فضایی و چالش‌های حکمرانی است. روش مقاله بر جست‌وجوی ساختاریافته در پایگاه‌های علمی بین‌المللی و منابع فارسی نمایه‌شده در SID، غربالگری مفهومی، ارزیابی کیفیت و سنتز موضوعی استوار است. یافته‌ها نشان می‌دهد که ادبیات موجود حول چند محور عمده شکل گرفته است: گذار از سامانه‌های پشتیبان برنامه‌ریزی به برنامه‌ریزی هوشمند، گسترش تحلیل‌های پیش‌بینانه و تجویزی، ظهور هوش مصنوعی مولد در تولید سناریو و متن سیاستی، نقش هوش مصنوعی در مشارکت و حکمرانی شهری، ریسک‌های عدالت و اعتماد، و نیاز به چارچوب‌های نهادی برای نظارت بر تصمیم‌گیری الگوریتمی. مقاله استدلال می‌کند که آینده برنامه‌ریزی شهری نه در جایگزینی برنامه‌ریز با ماشین، بلکه در طراحی الگوهای حکمرانی انسانی ـ الگوریتمی، قابل توضیح، پاسخ‌گو و حساس به زمینه نهفته است.

کلمات کلیدی : هوش مصنوعی برنامه‌ریزی شهری تصمیم‌گیری فضایی حکمرانی شهری شهر هوشمند عدالت الگوریتمی داده شهری برنامه‌ریزی داده‌محور