سویه تاریک شهرهای هوشمند پایدار و چالش‌های هزینه، امنیت، سوگیری، نابرابری و شکست حکمرانی

سویه تاریک شهرهای هوشمند پایدار و چالش‌های هزینه، امنیت، سوگیری، نابرابری و شکست حکمرانی

رضا جابری1

1) کارشناسی ارشد مدیریت شهری دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات

کد IOI مقاله : AAHF-ABFFDF
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    شهر هوشمند پایدار در ادبیات برنامه‌ریزی شهری، حکمرانی دیجیتال و مطالعات فناوری به‌عنوان الگویی برای بهبود کارایی خدمات، کاهش مصرف منابع، ارتقای کیفیت زندگی و تقویت تصمیم‌گیری داده‌محور معرفی شده است. با این حال، تجربه‌های اجرایی و نقدهای نظری نشان می‌دهد که هوشمندسازی شهری، همواره به پایداری، عدالت و حکمرانی بهتر منتهی نمی‌شود. گسترش زیرساخت‌های داده‌محور، اینترنت اشیا، هوش مصنوعی، پلتفرم‌های شهری و سامانه‌های نظارتی، در کنار فرصت‌های مدیریتی، مجموعه‌ای از پیامدهای پرهزینه و کمتر دیده‌شده ایجاد کرده است؛ از جمله افزایش هزینه کل مالکیت، وابستگی به فروشندگان فناوری، آسیب‌پذیری سایبری، تهدید حریم خصوصی، سوگیری الگوریتمی، تشدید نابرابری دیجیتال و انتقال تدریجی قدرت تصمیم‌گیری از نهادهای عمومی به بازیگران فنی و شرکتی. این مقاله با رویکرد مرور ساختاریافته ـ انتقادی، ادبیات علمی منتشرشده در بازه ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۶ را درباره سویه تاریک شهرهای هوشمند پایدار تحلیل می‌کند. به‌جای پذیرش روایت فناورانه از شهر هوشمند، مقاله حاضر این پرسش را دنبال می‌کند که تحت چه شرایطی هوشمندسازی شهری می‌تواند به بازتولید نابرابری، شکنندگی زیرساختی، نظارت فراگیر و شکست حکمرانی منجر شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که بخش مهمی از ادبیات موجود، میان «کارایی فناورانه» و «پایداری شهری» تمایز کافی قائل نشده و اغلب هزینه‌های نهادی، اجتماعی و سیاسی فناوری را در مدل‌های ارزیابی نادیده گرفته است. بر اساس سنتز انتقادی مطالعات، مقاله چارچوبی پیشنهادی برای ارزیابی ریسک‌های چندبعدی شهر هوشمند پایدار ارائه می‌دهد که پنج لایه هزینه، امنیت، عدالت داده، ظرفیت نهادی و پاسخگویی دموکراتیک را به‌صورت هم‌زمان بررسی می‌کند. نتیجه مقاله آن است که شهر هوشمند تنها زمانی پایدار است که زیرساخت دیجیتال آن در خدمت ارزش عمومی، عدالت فضایی، شفافیت نهادی و کنترل دموکراتیک قرار گیرد.

کلمات کلیدی : شهر هوشمند پایدار سویه تاریک فناوری امنیت سایبری شهری سوگیری الگوریتمی نابرابری دیجیتال حکمرانی داده هزینه کل مالکیت عدالت شهری دیجیتال