بازاندیشی نقش هوش مصنوعی مولد در تحول فرایندهای تصمیم‌سازی، مشارکت عمومی و اخلاق برنامه‌ریزی شهری

بازاندیشی نقش هوش مصنوعی مولد در تحول فرایندهای تصمیم‌سازی، مشارکت عمومی و اخلاق برنامه‌ریزی شهری

شایان گدری1

1) کارشناس ارشد برنامه ریزی شهری دانشگاه آزاد کرمان

کد IOI مقاله : AAHF-ABFFEG
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    ورود هوش مصنوعی مولد به برنامه‌ریزی شهری، صرفاً افزودن یک ابزار محاسباتی تازه به جعبه‌ابزار برنامه‌ریزان نیست؛ این فناوری شیوه تولید دانش شهری، صورت‌بندی گزینه‌های سیاستی، سازمان‌دهی مشارکت عمومی و توزیع مسئولیت اخلاقی در فرایند برنامه‌ریزی را دگرگون می‌کند. مقاله حاضر با رویکرد مرور دامنه‌ای ـ انتقادی، ادبیات علمی مرتبط با هوش مصنوعی، هوش مصنوعی مولد، تصمیم‌سازی شهری، مشارکت عمومی، حکمرانی هوشمند و اخلاق برنامه‌ریزی را بررسی و سنتز می‌کند. هدف مقاله، فراتر رفتن از توصیف کاربردهای فنی و تبیین این مسئله است که هوش مصنوعی مولد چگونه می‌تواند هم ظرفیت تصمیم‌سازی شهری را افزایش دهد و هم خطر بازتولید نابرابری، کاهش شفافیت، تضعیف پاسخگویی و شبیه‌سازی کاذب مشارکت را تشدید کند. یافته‌ها نشان می‌دهد ادبیات موجود در سه مسیر اصلی حرکت کرده است: نخست، استفاده از مدل‌های زبانی بزرگ و سامانه‌های مولد برای تحلیل داده‌های پیچیده، تولید سناریو و پشتیبانی از تصمیم؛ دوم، بهره‌گیری از ابزارهای مولد برای گسترش مشارکت، ترجمه زبان تخصصی برنامه‌ریزی و بازنمایی دیداری آینده‌های شهری؛ و سوم، تمرکز بر مخاطرات اخلاقی، از جمله سوگیری داده‌ای، ابهام مسئولیت، حریم خصوصی، اتکای بیش از حد به خروجی الگوریتمی و ضعف سازوکارهای نظارت نهادی. مقاله استدلال می‌کند که ارزش هوش مصنوعی مولد در برنامه‌ریزی شهری نه در خودکارسازی تصمیم، بلکه در تقویت داوری انسانی، گشودن فضاهای گفت‌وگویی و آشکارسازی تعارض‌های ارزشی نهفته است. بر این اساس، چارچوبی مفهومی برای «حکمرانی مولد مسئولانه» پیشنهاد می‌شود که بر پیوند میان کیفیت داده، مشارکت معنادار، توضیح‌پذیری، عدالت فضایی، نظارت نهادی و یادگیری پسینی استوار است.

کلمات کلیدی : هوش مصنوعی مولد برنامه‌ریزی شهری تصمیم‌سازی شهری مشارکت عمومی اخلاق هوش مصنوعی حکمرانی هوشمند شهری مدل‌های زبانی بزرگ عدالت فضایی