کاربست اصول شهرسازی اسلامی در برنامه‌ریزی شهرهای ۱۵ دقیقه‌ای با تأکید بر عدالت، پیاده‌مداری و همسایگی

کاربست اصول شهرسازی اسلامی در برنامه‌ریزی شهرهای ۱۵ دقیقه‌ای با تأکید بر عدالت، پیاده‌مداری و همسایگی

احسان کبکی1

1) کارشناسی ارشد شهرسازی گرایش برنامه ریزی شهری ، دانشگاه آزاد مرند

کد IOI مقاله : AAHF-ABFFHK
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    شهر ۱۵ دقیقه‌ای در ادبیات معاصر برنامه‌ریزی شهری به‌عنوان پاسخی به پراکندگی فضایی، وابستگی به خودرو، نابرابری دسترسی و شکنندگی زیست‌محیطی مطرح شده است. با این حال، بخش قابل توجهی از این ادبیات در بستر شهرهای اروپایی و آمریکای شمالی شکل گرفته و کمتر به سنت‌های فضایی، اخلاقی و اجتماعی شهرهای ایرانی ـ اسلامی توجه کرده است. مقاله حاضر با رویکرد مرور ساختاریافته انتقادی، امکان بازخوانی اصول شهرسازی اسلامی را برای برنامه‌ریزی شهرهای ۱۵ دقیقه‌ای با تمرکز بر عدالت، پیاده‌مداری و همسایگی بررسی می‌کند. هدف مقاله، نه همسان‌سازی ساده میان یک مفهوم جدید و یک سنت تاریخی، بلکه سنجش ظرفیت‌ها، تنش‌ها و حدود ترجمه مفهومی میان آن‌هاست. مرور ادبیات نشان می‌دهد که مفهوم شهر ۱۵ دقیقه‌ای بر نزدیکی عملکردی، اختلاط کاربری، دسترسی روزمره و کاهش سفرهای موتوری تأکید دارد، در حالی که شهرسازی اسلامی علاوه بر سازمان فضایی خردمقیاس، بر حق همسایگی، سلسله‌مراتب قلمرو، حریم، پیوند مسجد و بازار، عدالت در توزیع منفعت و مسئولیت اجتماعی فضا تکیه می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که پیوند این دو حوزه می‌تواند شهر ۱۵ دقیقه‌ای را از الگوی صرفاً دسترسی‌محور به چارچوبی اخلاقی ـ فضایی برای سامان‌دهی زندگی روزمره تبدیل کند؛ اما این پیوند با چالش‌هایی مانند خطر نوستالژی تاریخی، تقلیل اصول اسلامی به فرم کالبدی، نادیده‌گرفتن جنسیت، تفاوت‌های طبقاتی و ضعف داده‌های تجربی روبه‌روست. مقاله در پایان، چارچوبی مفهومی پیشنهاد می‌کند که سه لایه هنجاری، فضایی و اجرایی را به هم متصل می‌سازد و نشان می‌دهد چگونه عدالت فضایی، پیاده‌مداری و همسایگی می‌توانند به‌عنوان محورهای عملیاتی در برنامه‌ریزی محلات ۱۵ دقیقه‌ای ایرانی ـ اسلامی به‌کار گرفته شوند.

کلمات کلیدی : شهر ۱۵ دقیقه‌ای شهرسازی اسلامی عدالت فضایی پیاده‌مداری همسایگی محله ایرانی ـ اسلامی دسترسی روزمره برنامه‌ریزی شهری