کاربست اصول شهرسازی اسلامی در برنامه‌ریزی شهرهای ۱۵ دقیقه‌ای با تأکید بر عدالت، پیاده‌مداری و همسایگی

احسان کبکی1

چکیده :
شهر ۱۵ دقیقه‌ای در ادبیات معاصر برنامه‌ریزی شهری به‌عنوان پاسخی به پراکندگی فضایی، وابستگی به خودرو، نابرابری دسترسی و شکنندگی زیست‌محیطی مطرح شده است. با این حال، بخش قابل توجهی از این ادبیات در بستر شهرهای اروپایی و آمریکای شمالی شکل گرفته و کمتر به سنت‌های فضایی، اخلاقی و اجتماعی شهرهای ایرانی ـ اسلامی توجه کرده است. مقاله حاضر با رویکرد مرور ساختاریافته انتقادی، امکان بازخوانی اصول شهرسازی اسلامی را برای برنامه‌ریزی شهرهای ۱۵ دقیقه‌ای با تمرکز بر عدالت، پیاده‌مداری و همسایگی بررسی می‌کند. هدف مقاله، نه همسان‌سازی ساده میان یک مفهوم جدید و یک سنت تاریخی، بلکه سنجش ظرفیت‌ها، تنش‌ها و حدود ترجمه مفهومی میان آن‌هاست. مرور ادبیات نشان می‌دهد که مفهوم شهر ۱۵ دقیقه‌ای بر نزدیکی عملکردی، اختلاط کاربری، دسترسی روزمره و کاهش سفرهای موتوری تأکید دارد، در حالی که شهرسازی اسلامی علاوه بر سازمان فضایی خردمقیاس، بر حق همسایگی، سلسله‌مراتب قلمرو، حریم، پیوند مسجد و بازار، عدالت در توزیع منفعت و مسئولیت اجتماعی فضا تکیه می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که پیوند این دو حوزه می‌تواند شهر ۱۵ دقیقه‌ای را از الگوی صرفاً دسترسی‌محور به چارچوبی اخلاقی ـ فضایی برای سامان‌دهی زندگی روزمره تبدیل کند؛ اما این پیوند با چالش‌هایی مانند خطر نوستالژی تاریخی، تقلیل اصول اسلامی به فرم کالبدی، نادیده‌گرفتن جنسیت، تفاوت‌های طبقاتی و ضعف داده‌های تجربی روبه‌روست. مقاله در پایان، چارچوبی مفهومی پیشنهاد می‌کند که سه لایه هنجاری، فضایی و اجرایی را به هم متصل می‌سازد و نشان می‌دهد چگونه عدالت فضایی، پیاده‌مداری و همسایگی می‌توانند به‌عنوان محورهای عملیاتی در برنامه‌ریزی محلات ۱۵ دقیقه‌ای ایرانی ـ اسلامی به‌کار گرفته شوند.

کلمات کلیدی : شهر ۱۵ دقیقه‌ای شهرسازی اسلامی عدالت فضایی پیاده‌مداری همسایگی محله ایرانی ـ اسلامی دسترسی روزمره برنامه‌ریزی شهری


زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : مهندسی شهرسازی و توسعه شهري( کلیه گرایش ها)
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری
آدرس وب سایت کنفرانس : icact.ir
کد IOI مقاله : AAHF-ABFFHK
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/AAHF-ABFFHK

سایر مقالات ارائه دهنده
  1. شناسایی پهنه های مناسب توسعه شهری و روستایی با استفاده از ارزیابی توان اکولوژیک نمونه موردی استان خراسان شمالی
  2. From Urban Planning to Urban Resilience: Post-COVID Design Principles for Smart Cities
  3. Management of urban water and sewage network using GIS
  4. Diversifying Income Streams in Desert Cities: A Pathway to Economic Resilience
  5. role of 5g technology in realizing a smart city
  6. The Effects of the Happy City on the Future of Sustainable Development
  7. Smart Cities and Cross-Sector Collaboration: A Content Analysis of Public-Private Partnerships
  8. Transforming Energy Systems in Smart Cities: A Review of Blockchain and Peer-to-Peer Energy Trading
  9. Serverless Computing: A Survey of Architectural Approaches, Implementation Patterns, and Deployment Strategies
  10. Microservices Architecture: A Comprehensive Review of Advantages, Challenges, and Best Practices
  11. The Influence of COVID-19 on Urban Design: Lessons Learned and Future Implications
  12. بررسی و مقایسه آلاینده¬های (CO - O3 - PM10)در ایستگاه¬های سنجش آلودگی هوا در داخل و خارج محدوده زوج و فرد در غرب تهران
  13. ارائه استانداردها و برنامه های فیزیکی طراحی تالار تئاتر با رويكرد ارتقاي استفاده پذیری
  14. Principles of building design in dry and semi-desert climate with emphasis on new technologies
  15. Eco-City Planning and Sustainable Urban Design Principles for a Low-Carbon Future
سایر مقالات محل انتشار
  1. آشنایی با جزئیات سیستم خورشیدی غیر فعال ، حوضچه روی بام در استان خراسان شمالی
  2. مروری بر چارچوب پژوهش در مطالعات ساختار فضایی بافت شهری
  3. هستی‌شناسی رخداد و پروژه شهری: تلفیق دلوز، شاتُلِه، وایتهد و اِستِنگِرز برای خلق فضاهای معناساز
  4. حمل و نقل عمومی و توسعه پایدار شهری
  5. ارزیابی روند خودترمیمی در بتن خودتراکم و مقایسه آن با بتن معمولی
  6. بررسی تأثیر طراحی بهینه وال‌پست و وادار بر دوام، ایمنی و هماهنگی سازه‌ای-معماری در دیوارهای داخلی و خارجی ساختمان ها
  7. واکاوی متغیرهای مؤثر بر مصرف انرژی در تبدیل حیاط مرکزی خانه‌های تاریخی به آتریوم
  8. الگوهای مداخله در بافت فرسوده(مطالعه موردی: محله قطارچیان شهر سنندج)
  9. تأثیر معماری بیزانس بر معماری اسلامی: بازخوانی ریشه ها، اقتباس ها و بازآفرینی ها
  10. طراحی فضاهای شهری تطبیق پذیر با رفتارهای متغیر شهروندان در عصر دیجیتال
  11. زیبایی‌شناسی مقدس در فضاهای متحرک شهری: تحلیل نقش هنر و معماری در تجربه معنوی و روانی مسافران ایستگاه مترو حضرت مریم
  12. A Psychosocial and Financial Analysis of Citizens’ Responses to Deconstructivist Architecture in Iran’s Traditional Urban Contexts: Investigating Risk Perception, Place Attachment, and Investment Behavior
  13. تحلیل بصری پوسترهای جشنواره فیلم فجر در دوره‌های دهم تا سیزدهم
  14. تحلیل بصری پوسترهای جشنواره فیلم فجر در دوره‌های چهاردهم تا هفدهم
  15. تحلیل هندسی محراب‌های مساجد قدیمی تبریز: پیوند فرم و هندسه