بازاندیشی برنامه‌ریزی مسکن استطاعت‌پذیر در شهرهای فشرده؛ مروری بر پیوند سیاست زمین، تراکم و عدالت فضایی

بازاندیشی برنامه‌ریزی مسکن استطاعت‌پذیر در شهرهای فشرده؛ مروری بر پیوند سیاست زمین، تراکم و عدالت فضایی

میلاد عباس زاده1 مریم رضائی2

1) 1-دانشجوی دکتری،گروه شهرسازی ،مرکز تحقیقات گردشگری،معماری وشهرسازی،واحد اصفهان (خوراسگان)،دانشگاه آزاد اسلامی،اصفهان،ایران
2) 2-استادیار،گروه شهرسازی ،مرکز تحقیقات گردشگری،معماری وشهرسازی،واحد اصفهان (خوراسگان)،دانشگاه آزاد اسلامی،اصفهان،ایران

کد IOI مقاله : AAHF-ABFFKA
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    فشرده‌سازی شهری اغلب به‌عنوان پاسخی به پراکندگی کالبدی، مصرف زمین، هزینه زیرساخت و وابستگی به خودرو مطرح شده است، اما رابطه آن با مسکن استطاعت‌پذیر نه خطی است و نه بدیهی. افزایش تراکم می‌تواند ظرفیت عرضه مسکن، کارایی زیرساخت و دسترسی فضایی را بهبود بخشد؛ با این حال، در غیاب سیاست زمین فعال، سازوکارهای ضدجابجایی، کنترل سوداگری و تضمین ماندگاری استطاعت‌پذیری، همان تراکم ممکن است به افزایش ارزش زمین، حذف گروه‌های کم‌درآمد و بازتولید نابرابری فضایی بینجامد. این مقاله با هدف بازاندیشی برنامه‌ریزی مسکن استطاعت‌پذیر در شهرهای فشرده، ادبیات نظری و تجربی مرتبط با سه حوزه سیاست زمین، تراکم شهری و عدالت فضایی را به‌صورت انتقادی مرور و سنتز می‌کند. نوع مرور، «مرور دامنه‌ای ـ ساختاریافته با سنتز انتقادی» است؛ رویکردی که امکان ترکیب مطالعات نظری، تجربی، سیاستی و روش‌شناختی را بدون تقلیل موضوع به شمارش مطالعات فراهم می‌سازد. مقاله، به‌جای ساختن آمار صوری از فرایند انتخاب منابع، منطق جست‌وجو، معیارهای ورود و خروج، شیوه استخراج داده‌ها و چارچوب تحلیل را شفاف گزارش می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که ادبیات موجود در چهار تنش اصلی متمرکز است: نخست، تفاوت میان استطاعت‌پذیری اسمی و استطاعت‌پذیری سکونتی؛ دوم، فاصله میان تراکم کالبدی و تراکم عدالت‌محور؛ سوم، نقش دوگانه مقررات زمین در مهار یا تشدید کمیابی؛ و چهارم، شکاف میان تولید واحد مسکونی و تضمین حق ماندن در مکان. مقاله در پایان، چارچوبی با عنوان «چرخه عدالت‌محور زمین ـ تراکم ـ استطاعت‌پذیری» پیشنهاد می‌کند که سیاست زمین، تراکم مشروط، ابزارهای ارزش‌افزوده زمین، حفاظت اجتماعی، تنوع تصرف و پایش عدالت فضایی را به‌صورت یکپارچه در برنامه‌ریزی مسکن شهری قرار می‌دهد.

کلمات کلیدی : مسکن استطاعت‌پذیر شهر فشرده سیاست زمین تراکم شهری عدالت فضایی ارزش‌افزوده زمین پهنه‌بندی شمول‌گرا جابجایی سکونتی