بازخوانی اصول شهرسازی اسلامی در مواجهه با چالش‌های شهر هوشمند، عدالت فضایی و حکمرانی داده‌محور

بازخوانی اصول شهرسازی اسلامی در مواجهه با چالش‌های شهر هوشمند، عدالت فضایی و حکمرانی داده‌محور

میلاد عباس زاده،1 شیرین طغیانی خوراسگانی2

1) 1-دانشجوی دکتری،گروه شهرسازی ،مرکز تحقیقات گردشگری،معماری وشهرسازی،واحد اصفهان (خوراسگان)،دانشگاه آزاد اسلامی،اصفهان،ایران
2) 2-استادیارگروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.

کد IOI مقاله : AAHF-ABFFKZ
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    گسترش شهر هوشمند، برنامه‌ریزی شهری را از سطح مداخله‌های کالبدی و خدماتی به قلمرو تصمیم‌گیری داده‌محور، الگوریتمی و شبکه‌ای منتقل کرده است. این جابه‌جایی، در کنار فرصت‌هایی مانند پایش بهتر زیرساخت‌ها، بهینه‌سازی خدمات و افزایش ظرفیت پاسخ‌گویی، پرسش‌هایی جدی درباره عدالت فضایی، حریم خصوصی، مالکیت و حکمرانی داده، مشارکت شهروندی و نسبت فناوری با ارزش‌های فرهنگی ـ اخلاقی پدید آورده است. مقاله حاضر با تمرکز بر شهرسازی اسلامی، می‌کوشد نشان دهد اصولی مانند عدالت، مصلحت عمومی، حرمت حریم، همسایگی، مسئولیت اجتماعی، شورا و تعادل میان حق فردی و خیر جمعی چگونه می‌توانند در مواجهه با چالش‌های شهر هوشمند بازخوانی شوند. روش مقاله، مرور دامنه‌ای ساختاریافته همراه با سنتز انتقادی ادبیات است. در این رویکرد، آثار نظری و تجربی مرتبط با شهرسازی اسلامی، شهر هوشمند، عدالت فضایی، حکمرانی هوشمند و حکمرانی داده‌محور در بازه غالب ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۶ بررسی می‌شوند و منابع کلاسیک پیش از این بازه فقط در مواردی وارد می‌شوند که برای بنیان نظری بحث ضروری باشند. یافته‌ها نشان می‌دهد سه تقلیل‌گرایی در ادبیات موجود مانع شکل‌گیری چارچوبی جامع شده است: تقلیل شهرسازی اسلامی به فرم تاریخی، تقلیل شهر هوشمند به فناوری و تقلیل عدالت فضایی به توزیع کمی خدمات. مقاله با عبور از این سه تقلیل، چارچوبی چهارلایه پیشنهاد می‌کند که در آن لایه هنجاری ـ اخلاقی، لایه فضایی ـ توزیعی، لایه حکمرانی داده و لایه نهادی ـ مشارکتی به‌صورت پیوسته عمل می‌کنند. نتیجه اصلی مقاله آن است که شهر هوشمند عادلانه در زمینه اسلامی نه با افزودن فناوری به شهر سنتی و نه با الصاق نمادهای فرهنگی به زیرساخت دیجیتال شکل می‌گیرد، بلکه نیازمند بازطراحی رابطه میان داده، فضا، حق، مسئولیت و اعتماد عمومی است.

کلمات کلیدی : شهرسازی اسلامی شهر هوشمند عدالت فضایی حکمرانی داده‌محور عدالت دیجیتال حق به شهر اخلاق داده حکمرانی شهری