نقش شهرداری‌ها در توسعه کشاورزی شهری مشارکتی با تأکید بر عدالت غذایی و سرمایه اجتماعی: مرور ساختاریافته و چارچوب تحلیلی پیشنهادی

نقش شهرداری‌ها در توسعه کشاورزی شهری مشارکتی با تأکید بر عدالت غذایی و سرمایه اجتماعی: مرور ساختاریافته و چارچوب تحلیلی پیشنهادی

علی چراغی1

1) کارشناس ارشد زراعت ، دانشگاه آزاد واحد اسلامی واحد بروجرد

کد IOI مقاله : AAHF-ABGADE
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    کشاورزی شهری مشارکتی در سال‌های اخیر از حاشیه مباحث فضای سبز و تولید خرد خوراک به عرصه‌ای میان‌رشته‌ای در تقاطع برنامه‌ریزی شهری، عدالت غذایی، تاب‌آوری محلی و سرمایه اجتماعی منتقل شده است. با وجود رشد ادبیات علمی در این حوزه، نقش شهرداری‌ها اغلب یا به‌صورت نهادی و مقرراتی بررسی شده یا در قالب نمونه‌های موردی باغ‌های شهری و پروژه‌های اجتماع‌محور محدود مانده است. این مقاله با هدف تحلیل انتقادی نقش شهرداری‌ها در شکل‌دهی، پشتیبانی و نهادمندسازی کشاورزی شهری مشارکتی برای کاهش نابرابری‌های غذایی و تقویت سرمایه اجتماعی تدوین شده است. نوع مرور، «مرور ساختاریافته انتقادی» با منطق نقشه‌نگارانه و تماتیک است؛ به این معنا که مقاله صرفاً به گردآوری یافته‌های پیشین بسنده نمی‌کند، بلکه مفاهیم، رویکردها، روش‌ها، اختلاف‌نظرها و خلأهای پژوهشی را در پیوند با مأموریت‌های شهری تحلیل و سنتز می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که کشاورزی شهری مشارکتی زمانی می‌تواند به عدالت غذایی کمک کند که از سطح تولید نمادین یا زیباسازی شهری فراتر رود و با دسترسی عادلانه به زمین، آب، آموزش، بازارهای محلی، حمایت نهادی و حق مشارکت گروه‌های کم‌برخوردار پیوند یابد. همچنین سرمایه اجتماعی حاصل از این پروژه‌ها نه پیامدی خودکار، بلکه نتیجه کیفیت طراحی مشارکتی، امنیت تصرف، اعتماد نهادی، قواعد شفاف و شبکه‌سازی میان شهروندان، سازمان‌های مدنی و مدیریت شهری است. ادبیات موجود در عین تأکید بر ظرفیت‌های اجتماعی و زیست‌محیطی کشاورزی شهری، نسبت به خطراتی مانند سبزشویی، کالایی‌سازی زمین، طرد گروه‌های آسیب‌پذیر و غلبه رویکرد پروژه‌ای هشدار می‌دهد. مقاله در پایان، چارچوبی شش‌بعدی برای نقش‌آفرینی شهرداری‌ها پیشنهاد می‌کند که شامل تشخیص عدالت‌محور، تأمین نهادی و فضایی، طراحی مشارکتی، پشتیبانی چرخه منابع، اتصال به نظام غذای شهری و پایش پاسخ‌گو است. این چارچوب می‌تواند مبنایی برای پژوهش‌های آینده و سیاست‌گذاری شهری در زمینه کشاورزی شهری مشارکتی باشد.

کلمات کلیدی : شهرداری‌ها کشاورزی شهری مشارکتی عدالت غذایی سرمایه اجتماعی حکمروایی غذایی شهری باغ‌های اجتماع‌محور برنامه‌ریزی شهری تاب‌آوری غذایی