بررسی ظرفیت آموزه‌های اسلامی در کاهش مصرف‌گرایی فضایی، تاب‌آوری محیطی و توسعه شهری کم‌کربن

بررسی ظرفیت آموزه‌های اسلامی در کاهش مصرف‌گرایی فضایی، تاب‌آوری محیطی و توسعه شهری کم‌کربن

محمدرضا فروغی ابری1 شیرین طغیانی خوراسگانی2

1) 1.دانشجوی دکتری،گروه شهرسازی ،مرکز تحقیقات گردشگری،معماری وشهرسازی،واحد اصفهان (خوراسگان)،دانشگاه آزاد اسلامی،اصفهان،ایران
2) 2.استادیارگروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.

کد IOI مقاله : AAHF-ABGADF
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    مصرف‌گرایی فضایی، فراتر از مصرف کالا، به شیوه‌هایی اشاره دارد که در آن زمین، زیربنا، انرژی، سطح اشغال، جابه‌جایی موتوری و فضاهای شهری به‌صورت فزاینده و نابرابر مصرف می‌شوند. این پدیده در شهرهای معاصر، به‌ویژه در الگوهای پراکنده‌رویی، وابستگی به خودرو، افزایش سطح زیربنای سرانه، کالایی‌شدن فضا و تضعیف فضاهای عمومی، با افزایش انتشار کربن و کاهش تاب‌آوری محیطی پیوند می‌یابد. مقاله حاضر با هدف بررسی انتقادی ظرفیت آموزه‌های اسلامی در مهار مصرف‌گرایی فضایی، تقویت تاب‌آوری محیطی و پشتیبانی از توسعه شهری کم‌کربن تدوین شده است. روش مقاله، مرور دامنه‌ای ـ انتقادی ساختاریافته است که با الهام از منطق PRISMA و PRISMA-ScR طراحی شده و ادبیات میان‌رشته‌ای حوزه‌های اخلاق اسلامی محیط‌زیست، مصرف پایدار، تاب‌آوری شهری، فرم شهری و برنامه‌ریزی کم‌کربن را به‌صورت مقایسه‌ای و سنتزی تحلیل می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد آموزه‌هایی مانند اعتدال، قناعت، نهی از اسراف و تبذیر، عدالت، امانت‌داری، حق‌الناس، عمران زمین و مسئولیت بین‌نسلی ظرفیت هنجاری مهمی برای بازتعریف نسبت شهروند، فضا و محیط دارند؛ بااین‌حال، این ظرفیت تنها زمانی اثرگذار می‌شود که از سطح توصیه اخلاقی به ابزارهای برنامه‌ریزی، شاخص‌سازی، حکمرانی، طراحی شهری و ارزیابی کربن ترجمه شود. مرور ادبیات همچنین آشکار می‌کند که مطالعات اسلامی محیط‌زیست غالباً نظری و کمتر سنجش‌پذیر بوده‌اند، درحالی‌که مطالعات شهر کم‌کربن اغلب فنی و کم‌توجه به بنیان‌های فرهنگی و دینی رفتار فضایی‌اند. مقاله در پایان، چارچوبی تلفیقی با عنوان «حکمرانی فضایی بسنده، تاب‌آور و کم‌کربن» پیشنهاد می‌کند که پنج لایه ارزش‌های هنجاری، الگوهای رفتار فضایی، ابزارهای برنامه‌ریزی، سازوکارهای نهادی و نظام پایش کربن ـ تاب‌آوری را به هم متصل می‌سازد.

کلمات کلیدی : آموزه‌های اسلامی مصرف‌گرایی فضایی بسندگی فضایی تاب‌آوری محیطی شهر کم‌کربن حکمرانی شهری عدالت بین‌نسلی شهرسازی اسلامی