کاربرد GeoAI و GIS در اولویت‌بندی پروژه‌های عمرانی شهرداری با تأکید بر تصمیم‌گیری داده‌محور و عدالت فضایی

کاربرد GeoAI و GIS در اولویت‌بندی پروژه‌های عمرانی شهرداری با تأکید بر تصمیم‌گیری داده‌محور و عدالت فضایی

یوسف محمدزاده سلطان آبادی1

1) کارشناسی ارشد نقشه برداری، دانشگاه رجایی فارغ التحصیل شد، کارشناس نقشه برداری

کد IOI مقاله : AAHF-ABGCGE
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    اولویت‌بندی پروژه‌های عمرانی شهرداری یکی از تصمیم‌های پیچیده مدیریت شهری است؛ زیرا هم‌زمان با محدودیت منابع مالی، فرسودگی زیرساخت‌ها، فشارهای اجتماعی، نابرابری فضایی، مطالبات محلی و ضرورت پاسخ‌گویی نهادی مواجه است. روش‌های سنتی اولویت‌بندی، معمولاً بر قضاوت کارشناسی، فشارهای مقطعی، فوریت‌های اداری یا توزیع بودجه بر اساس رویه‌های گذشته متکی بوده‌اند و کمتر توانسته‌اند رابطه میان وضعیت واقعی زیرساخت، نیاز فضایی محلات، سطح برخورداری شهروندان و پیامدهای عدالت‌محور سرمایه‌گذاری شهری را به‌صورت نظام‌مند نشان دهند. در این زمینه، ترکیب سامانه اطلاعات جغرافیایی GIS، هوش مصنوعی مکانی GeoAI، تحلیل چندمعیاره، داده‌های سنجش از دور، داده‌های میدانی، سامانه‌های مدیریت دارایی و شاخص‌های عدالت فضایی می‌تواند مبنایی دقیق‌تر برای تصمیم‌سازی شهرداری‌ها فراهم کند. هدف این مقاله، مرور ساختاریافته و انتقادی ادبیات علمی درباره کاربرد GeoAI و GIS در اولویت‌بندی پروژه‌های عمرانی شهرداری با رویکرد تصمیم‌گیری داده‌محور و عدالت فضایی است. روش مقاله بر مرور ساختاریافته انتقادی با الهام از منطق PRISMA استوار است؛ اما به‌دلیل نبود داده‌های واقعی غربالگری، فرایند انتخاب منابع به‌صورت پروتکل روش‌شناختی گزارش شده و از تولید آمار ساختگی پرهیز شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد ادبیات موجود در پنج مسیر اصلی توسعه یافته است: GIS-MCDA برای تحلیل مکانی و وزن‌دهی معیارها، GeoAI برای پیش‌بینی و کشف الگوهای پنهان، مدیریت دارایی‌های زیرساختی برای تصمیم‌گیری چرخه عمر، عدالت فضایی برای ارزیابی توزیع منافع و زیان‌ها، و دوقلوی دیجیتال شهری برای شبیه‌سازی و پایش سناریوها. با وجود این پیشرفت‌ها، شکاف‌هایی مانند ضعف داده‌های محلی، سوگیری الگوریتمی، کمبود مدل‌های توضیح‌پذیر، نبود پیوند نهادی میان تحلیل فنی و تصمیم بودجه‌ای، و کم‌رنگ بودن مشارکت شهروندان همچنان پابرجاست. مقاله در پایان، چارچوبی پنج‌لایه برای اولویت‌بندی پروژه‌های عمرانی شهرداری پیشنهاد می‌کند که داده، تحلیل، عدالت، حکمرانی و یادگیری سازمانی را به هم پیوند می‌دهد.

کلمات کلیدی : geoai gis اولویت‌بندی پروژه‌های عمرانی مدیریت شهری داده‌محور عدالت فضایی مدیریت دارایی‌های زیرساختی تحلیل چندمعیاره مکانی شهرداری هوشمند