تحول دیجیتال فرایند تأیید نقشه‌های ساختمانی در شهرداری‌ها: مرور ساختاریافته بر نقش BIM، هوش مصنوعی و کنترل خودکار ضوابط شهرسازی

تحول دیجیتال فرایند تأیید نقشه‌های ساختمانی در شهرداری‌ها: مرور ساختاریافته بر نقش BIM، هوش مصنوعی و کنترل خودکار ضوابط شهرسازی

محمدرضا حسینخانی1

1) کارشناسی ارشد مهندسی عمران-زلزله، دانشگاه سراسری اراک اداره شهرسازی، تائید نقشه و امور مهندسان ناظر

کد IOI مقاله : AAHF-ABGCGF
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    فرایند تأیید نقشه‌های ساختمانی در شهرداری‌ها در نقطه تلاقی طراحی معماری، مقررات فنی، ضوابط شهرسازی، حقوق مالکیت، ایمنی عمومی و مدیریت توسعه شهری قرار دارد. با وجود گسترش سامانه‌های الکترونیکی، بخش مهمی از این فرایند همچنان بر تبادل اسناد دوبعدی، تفسیر انسانی مقررات، گردش‌های اداری چندمرحله‌ای و کنترل‌های ناپیوسته متکی است. این وضعیت نه‌تنها زمان و هزینه صدور مجوز را افزایش می‌دهد، بلکه احتمال اختلاف تفسیر، خطای کارشناسی، نبود شفافیت و ضعف قابلیت ردیابی تصمیم‌ها را نیز تقویت می‌کند. هدف مقاله حاضر مرور ساختاریافته و انتقادی ادبیات مربوط به تحول دیجیتال در تأیید نقشه‌های ساختمانی با تمرکز بر مدل‌سازی اطلاعات ساختمان، هوش مصنوعی و کنترل خودکار ضوابط شهرسازی است. این مقاله با رویکرد مرور ساختاریافته ـ دامنه‌ای و سنتز انتقادی، منابع فارسی و انگلیسی منتشرشده در بازه ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۶ را از نظر مفاهیم، روش‌ها، فناوری‌ها، چالش‌ها و شکاف‌های پژوهشی بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد ادبیات این حوزه از کنترل‌های قاعده‌محور ساده بر مدل‌های BIM به سمت اکوسیستم‌های داده‌محور، استانداردهای باز، یکپارچه‌سازی BIM و GIS، استخراج دانش مقرراتی با پردازش زبان طبیعی، گراف دانش، هستی‌شناسی و مدل‌های زبانی بزرگ حرکت کرده است. با این حال، بلوغ فنی الزاماً به بلوغ نهادی منجر نشده است؛ کیفیت مدل‌های BIM، تبدیل مقررات متنی به قواعد ماشین‌خوان، مسئولیت حقوقی تصمیم‌های خودکار، قابلیت توضیح‌پذیری، یکپارچگی با فرایندهای واقعی شهرداری و کمبود شواهد تجربی همچنان موانع اصلی‌اند. مقاله در پایان چارچوبی لایه‌ای برای گذار از سامانه‌های صرفاً الکترونیکی به تأیید هوشمند، قابل ممیزی و انسان‌درحلقه پیشنهاد می‌کند.

کلمات کلیدی : تحول دیجیتال تأیید نقشه ساختمانی مدل‌سازی اطلاعات ساختمان کنترل خودکار ضوابط هوش مصنوعی geobim شهرداری الکترونیک حکمرانی داده شهری