شهر دوستدار سالمندِ دیجیتال و بازآرایی سیاست‌های فرهنگی ـ اجتماعی شهرداری‌های ایران: مرور انتقادی ادبیات، خلأها و چارچوب پیشنهادی

شهر دوستدار سالمندِ دیجیتال و بازآرایی سیاست‌های فرهنگی ـ اجتماعی شهرداری‌های ایران: مرور انتقادی ادبیات، خلأها و چارچوب پیشنهادی

نگار مداحی1

1) کارشناسی ارشد برنامه ریزی شهری دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال کارشناس اموراجتماعی و فرهنگی ناحیه ۳

کد IOI مقاله : AAHF-ABGCHZ
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    پیری جمعیت در ایران، شهرداری‌ها را با مسئله‌ای مواجه کرده است که صرفاً به مناسب‌سازی کالبدی، حمل‌ونقل یا خدمات سلامت محدود نمی‌شود. شهر دوستدار سالمند، در قرائت متأخر خود، به عرصه‌ای میان‌رشته‌ای تبدیل شده که در آن محیط فیزیکی، روابط اجتماعی، مشارکت مدنی، عدالت فضایی، دسترسی به اطلاعات، فناوری‌های شهری و حکمرانی داده به‌هم پیوند می‌خورند. در این میان، مفهوم «شهر دوستدار سالمند دیجیتال» تلاشی برای بازخوانی الگوی کلاسیک شهر دوستدار سالمند در نسبت با شهر هوشمند، شمول دیجیتال، فناوری‌های کمکی، خدمات ترکیبی حضوری ـ دیجیتال و سیاست‌های فرهنگی ـ اجتماعی شهری است. مقاله حاضر با رویکرد مرور دامنه‌ای ـ انتقادی و بر اساس منطق گزارش‌دهی PRISMA-ScR، ادبیات فارسی و لاتین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۶ را، در کنار منابع بنیادین پیش از این بازه، تحلیل و سنتز می‌کند. به‌جای گزارش آماریِ ساختگی از فرایند شناسایی و حذف منابع، مقاله یک پروتکل شفاف برای جست‌وجو، غربالگری، استخراج داده و تحلیل تماتیک ـ انتقادی ارائه می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد که ادبیات بین‌المللی از رویکرد کالبدمحور به سوی فهمی شبکه‌ای از سالمندی، مکان، فناوری، مشارکت و داده حرکت کرده است، اما بخش مهمی از مطالعات هنوز میان «دیجیتالی‌سازی خدمات» و «توانمندسازی اجتماعی سالمندان» تمایز کافی نمی‌گذارند. در ایران، مطالعات موجود عمدتاً بر سنجش شاخص‌های سازمان جهانی بهداشت، عدالت فضایی، حمل‌ونقل، فضاهای باز و خدمات شهری متمرکزند و پیوند سیاست‌های فرهنگی ـ اجتماعی شهرداری با شمول دیجیتال سالمندان کمتر صورت‌بندی شده است. مقاله در پایان، چارچوبی پنج‌لایه شامل شناخت داده‌محور اخلاقی، دسترسی و سواد دیجیتال، طراحی مشارکتی، خدمات فرهنگی ـ اجتماعی ترکیبی و پایش یادگیرنده سیاستی پیشنهاد می‌کند. نتیجه اصلی آن است که شهر دوستدار سالمند دیجیتال، پیش از آنکه پروژه‌ای فناورانه باشد، برنامه‌ای نهادی برای بازتوزیع امکان مشارکت، کرامت، ارتباط و حضور سالمندان در زندگی شهری است.

کلمات کلیدی : شهر دوستدار سالمند سالمندی دیجیتال شمول دیجیتال سیاست فرهنگی ـ اجتماعی شهرداری شهر هوشمند انسان‌محور عدالت فضایی مشارکت سالمندان حکمرانی داده شهری