نقد و بازخوانی نظریه‌های برنامه‌ریزی مسکن در مواجهه با بحران مسکن معاصر و گذار به مسکن تاب‌آور و استطاعت‌پذیر

نقد و بازخوانی نظریه‌های برنامه‌ریزی مسکن در مواجهه با بحران مسکن معاصر و گذار به مسکن تاب‌آور و استطاعت‌پذیر

فرزانه هوشمند1 مریم رضایی2

1) دانشجوی دکتری شهرسازی
2) استاد یار گروه شهرسازی

کد IOI مقاله : AAHF-ABHAHG
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    بحران مسکن در دهه‌های اخیر به یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های توسعه شهری در جهان تبدیل شده است؛ چالشی که دیگر نمی‌توان آن را صرفاً در قالب کمبود عرضه یا نارسایی تقاضا تفسیر کرد، بلکه ریشه‌های آن در ساختارهای نظری معیوب، سیاست‌های ناهمگن، و شکاف‌های عمیق میان گفتمان‌های دانشگاهی و واقعیت‌های بازار مسکن نهفته است. این مقاله با اتخاذ رویکردی انتقادی–تحلیلی، به بازخوانی سیر تحول نظریه‌های برنامه‌ریزی مسکن از دوران پس از جنگ جهانی دوم تا عصر حاضر می‌پردازد و ادعا می‌کند که ناکارآمدی رویکردهای موجود نه از فقدان دانش فنی، بلکه از نادیده‌انگاری ابعاد ساختاری، تاریخی و سیاسی بحران مسکن ناشی می‌شود. با تکیه بر چارچوب نظری تاب‌آوری شهری (Urban Resilience) و نظریه استطاعت‌پذیری (Affordability Theory)، این مقاله چهار رویکرد نظری اصلی—برنامه‌ریزی جامع، رفاه‌گرایی مسکن، نئولیبرالیسم بازار زمین و حکمروایی مشارکتی—را نقد می‌کند و نشان می‌دهد هر یک چگونه با وجود مزایای اولیه، در بلندمدت به بازتولید نابرابری‌های فضایی و اقتصادی انجامیده‌اند. در نهایت، مقاله یک چارچوب تلفیقی برای گذار به مسکن تاب‌آور و استطاعت‌پذیر پیشنهاد می‌دهد که بر پنج محور اقتصادی، اجتماعی، زیست‌محیطی، نهادی و فضایی استوار است.

کلمات کلیدی : بحران مسکن برنامه‌ریزی مسکن تاب‌آوری شهری استطاعت‌پذیری نظریه‌های توسعه مسکن نئولیبرالیسم شهری حکمروایی مسکن