گونه‌شناسی فضایی خانه‌های تاریخی بهبهان با رویکرد دستور زبان شکل: چارچوبی مروری–تحلیلی

گونه‌شناسی فضایی خانه‌های تاریخی بهبهان با رویکرد دستور زبان شکل: چارچوبی مروری–تحلیلی

ماهرخ موسوی نسب1 صادق پیروی2

1) گروه معماری، واحد بهبهان، دانشگاه آزاد اسلامی، بهبهان، ایران ؛
2) گروه معماری، واحد بهبهان، دانشگاه آزاد اسلامی، بهبهان، ایران ؛

کد IOI مقاله : AAHF-ABHBGE
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    خانه‌های تاریخی بهبهان بخشی از میراث معماری مسکونی جنوب‌غرب ایران‌ هستند و در آن‌ها عناصری مانند حیاط مرکزی، ورودی، دالان، حریم، اندرونی–بیرونی، ارسی، آرایه‌های آجری و نسبت فضای باز و بسته تکرار می‌شود. با وجود این ظرفیت، بخش مهمی از مطالعات موجود درباره این خانه‌ها بیشتر به معرفی عناصر کالبدی یا ویژگی‌های فضایی پرداخته و کمتر نشان داده است که این عناصر چگونه می‌توانند در قالب یک خوانش گونه‌شناختی و قاعده‌مند سازماندهی شوند. این مقاله با روش مرور روایی و رویکرد تحلیلی، ۴۰ منبع مرتبط شامل منابع نظری دستور زبان شکل، مطالعات کاربردی درباره خانه‌های سنتی و بومی، پژوهش‌های ایرانی، منابع محلی بهبهان و منابع اقلیمی–تطبیقی را بررسی می‌کند. هدف مقاله، استخراج قواعد نهایی دستور زبان شکل نیست؛ بلکه ارائه چارچوبی مروری–تحلیلی برای تبدیل داده‌های موجود درباره خانه‌های تاریخی بهبهان به واژگان شکلی، روابط مکانی و قواعد قابل بررسی در پژوهش‌های بعدی است. یافته مقاله نشان می‌دهد که دستور زبان شکل می‌تواند در گونه‌شناسی، مستندسازی و حفاظت خانه‌های تاریخی بهبهان مفید باشد، مشروط بر آنکه در مرحله بعد با پلان‌های دقیق، برداشت میدانی و مقایسه چند نمونه تکمیل شود.

کلمات کلیدی : shape grammar گونه‌شناسی فضایی خانه‌های تاریخی بهبهان حیاط مرکزی معماری مسکونی سنتی