بررسی عوامل مؤثر بر شکل‌گیری و هویت‌بخشی به شهر اسلامی

بررسی عوامل مؤثر بر شکل‌گیری و هویت‌بخشی به شهر اسلامی

مرتضی کریمی1 شیرین طغیانی2

1) دانشجوی دکتری شهرسازی
2) استادیار گروه شهرسازی

کد IOI مقاله : AAHF-ABHDDA
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    شهر اسلامی به عنوان یکی از مهم‌ترین دستاوردهای تمدن اسلامی، حاصل تعامل مجموعه‌ای از عوامل طبیعی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و دینی است که در طول تاریخ بر سازمان فضایی و هویت شهرها تأثیر گذاشته‌اند. با وجود پژوهش‌های متعدد در زمینه شهر اسلامی، همچنان درباره عوامل مؤثر در شکل‌گیری و هویت‌یابی این شهرها دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. هدف این پژوهش بررسی عوامل مؤثر در شکل‌گیری و هویت‌یابی شهر اسلامی و تحلیل نمودهای کالبدی و هویتی آن در نمونه‌هایی از شهرهای جهان اسلام است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای انجام شده است. در این راستا، عوامل مؤثر در شکل‌گیری شهر اسلامی در دو دسته کلی عوامل طبیعی و عوامل انسانی مورد بررسی قرار گرفته و سپس با استفاده از نمونه‌های منتخب شامل اورشلیم، استانبول، اصفهان و یزد، تأثیر این عوامل بر هویت شهری تحلیل شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که شکل‌گیری شهر اسلامی حاصل تأثیر متقابل شرایط طبیعی، باورهای دینی، ساختارهای اجتماعی، فعالیت‌های اقتصادی و سیاست‌های مدیریتی است. همچنین عناصر کالبدی نظیر مسجد، بازار، محله، میدان و شبکه معابر نقش مهمی در تبلور هویت اسلامی شهر ایفا می‌کنند. نتایج پژوهش بیانگر آن است که هویت شهر اسلامی نه صرفاً از حضور جمعیت مسلمان، بلکه از تجلی ارزش‌ها، فرهنگ و شیوه زیست اسلامی در ساختار فضایی و کالبدی شهر شکل می‌گیرد.

کلمات کلیدی : شهر اسلامی هویت شهری شکل‌گیری شهر شهرسازی اسلامی کالبد شهری