تحول الگوهای تأمین مسکن از دولت‌محوری تا حکمرانی مشارکتی: «مروری بر نظری، سیاست‌ ها و تجارب معاصرمسکن اجتماعی حوزه: سیاست‌گذاری مسکن، حکمرانی شهری و عدالت فضایی»

تحول الگوهای تأمین مسکن از دولت‌محوری تا حکمرانی مشارکتی: «مروری بر نظری، سیاست‌ ها و تجارب معاصرمسکن اجتماعی حوزه: سیاست‌گذاری مسکن، حکمرانی شهری و عدالت فضایی»

مرتضی کریمی1 مریم رضایی2

1) دانشجوی دکتری شهرسازی
2) استادیار گروه شهرسازی

کد IOI مقاله : AAHF-ABHDDZ
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    مسکن، پیش از آنکه یک کالا باشد، یک حق بنیادین بشری است. با این حال، در طول دهه‌های گذشته، این حق در بسیاری از کشورهای جهان—از جمله ایران—در کشاکش دو نیروی متضاد گم شده است: دولت‌هایی که با نیت خیر اما با ابزارهای ناکارآمد وارد میدان شدند، و بازارهایی که مسکن را به سرمایه‌ای‌ترین کالای ممکن تبدیل کردند. این مقاله با بهره‌گیری از چارچوب نظری «حکمرانی مشارکتی» و نظریه‌های عدالت فضایی، مسیر تحول الگوهای تأمین مسکن را در سه موج نظری—دولت‌محوری، بازارمحوری و حکمرانی مشارکتی—دنبال می‌کند. پژوهش حاضر با اتکا به روش‌شناسی تحلیل تطبیقی-تاریخی و مرور نظام‌مند ادبیات بین‌المللی، تجارب کشورهای اتریش، سنگاپور، هلند، دانمارک و برزیل را به‌مثابه آزمایشگاه‌های نظری مورد بررسی قرار می‌دهد. در سطح ملی، برنامه‌های مسکن مهر و نهضت ملی مسکن در ایران از منظر چارچوب تحلیلی حکمرانی مشارکتی ارزیابی می‌شوند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ناکامی سیاست‌های مسکن ناشی از غلبه‌ی منطق «تأمین کمی» بر «حکمرانی کیفی» است؛ منطقی که در آن شمار واحدهای ساخته‌شده معیار موفقیت تلقی می‌شود، نه کیفیت زندگی ساکنان، عدالت فضایی، یا مشارکت اجتماعی. یافته‌ها حاکی از آن است که گذار موفق به حکمرانی مشارکتی مستلزم سه تحول بنیادین است: بازتعریف معیارهای موفقیت از «شمار واحد» به «کیفیت زندگی و حق فضایی»؛ احداث و تقویت نهادهای واسط تعاونی، خیریه‌ای و غیرانتفاعی در زنجیره‌ی تولید مسکن؛ و تضمین مشارکت واقعی ساکنان در تمام مراحل چرخه‌ی مسکن از طراحی تا مدیریت. این مقاله در پایان یک چارچوب پنج‌بُعدی عملیاتی برای سیاست‌گذاری مسکن در ایران پیشنهاد می‌دهد.

کلمات کلیدی : مسکن اجتماعی حکمرانی مشارکتی دولت‌محوری عدالت فضایی مسکن مهر نهضت ملی مسکن نهادهای واسط حق به شهر سرمایه‌ی اجتماعی تحلیل تطبیقی