جایگاه حکمی نور و رنگ در معماری مساجد ایرانی اسلامی در شکل گیری فضای معنوی

جایگاه حکمی نور و رنگ در معماری مساجد ایرانی اسلامی در شکل گیری فضای معنوی

الهام محمدی1 علی فرهادی2

1) دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی معماری مؤسسه آموزش عالی سراج
2) مربی معماری و عضو هیأت علمی مؤسسه آموزش عالی سراج

کد IOI مقاله : AAHF-ABHEBD
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    نور و رنگ از مهم‌ترین عناصر تأثیرگذار در معماری اسلامی هستند که علاوه بر کارکردهای عملکردی و زیبایی‌شناختی، دارای ابعاد نمادین، حکمی و معنوی نیز می‌باشند. در معماری مساجد ایرانی–اسلامی، این دو عنصر همواره به عنوان ابزارهایی برای تجلی مفاهیم توحیدی، ایجاد حس حضور در فضای قدسی و تقویت تجربه معنوی انسان مورد توجه معماران قرار گرفته‌اند. پژوهش حاضر با هدف تبیین جایگاه حکمی نور و رنگ در معماری مساجد ایرانی–اسلامی و بررسی نقش آن‌ها در شکل‌گیری فضای معنوی انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف بنیادی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی با رویکردی کیفی است. گردآوری اطلاعات به شیوه کتابخانه‌ای و اسنادی صورت گرفته و داده‌ها از طریق مطالعه منابع مرتبط با حکمت اسلامی، معماری اسلامی، زیبایی‌شناسی و مبانی نظری نور و رنگ استخراج شده‌اند. همچنین به منظور عینیت‌بخشی به مباحث نظری، سه مسجد شاخص ایرانی شامل مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان، مسجد امام اصفهان و مسجد جامع یزد به عنوان نمونه‌های موردی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نور در معماری مساجد ایرانی فراتر از یک پدیده فیزیکی، نمادی از حقیقت، هدایت و تجلی الهی است و از طریق ایجاد سلسله‌مراتب نوری، هدایت بصری و سازمان‌دهی فضایی در شکل‌گیری تجربه معنوی نقش دارد. همچنین رنگ‌های آبی، فیروزه‌ای، سبز و طلایی با برخورداری از مفاهیم نمادین و عرفانی، در تقویت حس آرامش، تعالی، حضور قلب و ادراک قدسی مؤثر هستند. نتایج پژوهش بیانگر آن است که تعامل هماهنگ نور و رنگ در عناصر مختلف معماری مساجد ایرانی–اسلامی، زمینه ایجاد فضایی معنوی و روحانی را فراهم ساخته و به عنوان واسطه‌ای میان کالبد معماری و تجربه درونی انسان عمل می‌کند. از این رو، نور و رنگ را می‌توان از مهم‌ترین مؤلفه‌های شکل‌دهنده هویت معنوی در معماری مساجد ایرانی–اسلامی دانست.

کلمات کلیدی : نور رنگ حکمت اسلامی فضای معنوی معماری اسلامی مساجد ایرانی