مبانی حکمی نمادها در مساجد اسلامی-ایرانی

مبانی حکمی نمادها در مساجد اسلامی-ایرانی

آنیتا پاوندی1 علی فرهادی2

1) دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی معماری مؤسسه آموزش عالی سراج
2) مربی معماری و عضو هیأت علمی مؤسسه آموزش عالی سراج

کد IOI مقاله : AAHF-ABHEFZ
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    مسجد در معماری اسلامی-ایرانی صرفاً فضایی برای انجام مناسک عبادی نیست، بلکه عرصه‌ای برای تجلی معانی متعالی و انتقال مفاهیم بنیادین جهان‌بینی اسلامی به شمار می‌آید. نمادها در این بستر، واسطه‌ای میان عالم محسوس و حقیقت معنوی بوده و از طریق عناصر کالبدی، هندسه، نور، رنگ و آرایه‌های معماری، مفاهیم حکمی همچون توحید، وحدت در کثرت، سیر از ظاهر به باطن و مراتب هستی را بازنمایی می‌کنند. از این رو شناخت مبانی حکمی نمادها می‌تواند در تبیین لایه‌های معنایی معماری مساجد و فهم عمیق‌تر هویت اسلامی-ایرانی آن مؤثر باشد.پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و به روش توصیفی–تحلیلی انجام شده است. گردآوری اطلاعات بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای، بررسی منابع مرتبط با حکمت اسلامی، معماری مسجد و مباحث نمادشناسی صورت گرفته و داده‌ها از طریق تحلیل مفهومی و تطبیقی مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند. در این پژوهش تلاش شده است ارتباط میان مبانی حکمت اسلامی و شکل‌گیری نمادهای معماری در مساجد ایرانی مورد واکاوی قرار گیرد.یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نمادهای به‌کاررفته در مساجد اسلامی-ایرانی ریشه در مبانی حکمی و معرفتی اسلام دارند و صرفاً واجد کارکرد زیبایی‌شناختی نیستند. این نمادها با بهره‌گیری از زبان تمثیل و اشارت، زمینه ادراک مفاهیم معنوی را برای مخاطب فراهم ساخته و در ایجاد حس حضور، آرامش و تعالی روحی نقش مؤثری ایفا می‌کنند. همچنین پیوند میان حکمت اسلامی و نظام نمادین مسجد موجب شکل‌گیری هویتی ماندگار در معماری ایرانی شده است؛ هویتی که کالبد بنا را به ابزاری برای تجلی حقیقت، معنا و تجربه قدسی تبدیل می‌کند.

کلمات کلیدی : نمادپردازی حکمت معماری اسلامی مساجد اسلامی