تحلیل عناصر فضایی و کالبدی باغ‌های ایرانی در دوره قاجار

تحلیل عناصر فضایی و کالبدی باغ‌های ایرانی در دوره قاجار

امیرحسین کارساز1 ملیکا احدی پور2

1) امیرحسین کارساز، دانشجوی کارشناسی ارشد, گروه معماری, دانشکده هنر و معماری، دانشگاه خاتم،تهران، ایران.
2) ملیکا احدی پور، دانشجوی کارشناسی ارشد, گروه معماری, دانشکده هنر و معماری، دانشگاه خاتم،تهران، ایران.

کد IOI مقاله : AAHF-ABHEHA
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    باغ ایرانی یکی از مهم‌ترین جلوه‌های معماری و منظر در فرهنگ ایران است که در آن عناصر کالبدی و فضایی در پیوندی منسجم، نظمی هندسی و معنایی را پدید می‌آورند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل عناصر فضایی و کالبدی باغ‌های ایرانی در دوره قاجار و تبیین الگوهای متمایز آن‌ها در مقایسه با دوره‌های پیشین انجام شده است. پرسش اصلی تحقیق آن است که این عناصر در باغ‌های قاجاری چه ویژگی‌هایی یافته‌اند و چگونه سازمان فضایی باغ را شکل داده‌اند. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است و بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای، اسناد تاریخی و تحلیل نمونه موردی باغ شاهزاده ماهان استوار است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که باغ‌های قاجاری، ضمن حفظ اصول پایدار باغ ایرانی همچون محوریت، تقارن، محصوریت و مرکزیت، در نحوه بیان کالبدی و تجربه فضایی دچار تحول شده‌اند. در باغ شاهزاده ماهان، استفاده از نظام مطبق، محور طولی مقتدر، استقرار کوشک در مرتفع‌ترین تراز، و بهره‌گیری از نظام آبی پویا مبتنی بر شیب زمین، موجب شکل‌گیری فضایی توالی‌یافته، نمایشی و حسی شده است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که باغ قاجاری نه گسستی از سنت، بلکه بازتفسیر آن در پاسخ به نیازهای اقلیمی، تشریفاتی و زیباشناختی عصر قاجار است.

کلمات کلیدی : باغ ایرانی معماری منظر دوره قاجار سازمان فضایی عناصر کالبدی