تداوم و بازسازماندهی ساختار فضایی شهر زابل در چهار دوره توسعه شهری؛ خوانشی مبتنی بر پایه شاخص‌های چیدمان فضا

تداوم و بازسازماندهی ساختار فضایی شهر زابل در چهار دوره توسعه شهری؛ خوانشی مبتنی بر پایه شاخص‌های چیدمان فضا

شریفه سرگلزایی1

1) استادیار گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه زابل،

کد IOI مقاله : AAHF-ABHGKC
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    تحول ساختار فضایی شهرها در طول زمان، یکی از موضوعات مهم در مطالعات مورفولوژی شهری است که می‌تواند نحوه تغییر سازمان شبکه معابر و منطق فضایی شهر را آشکار سازد. با وجود گسترش کاربرد نظریه چیدمان فضا در تحلیل ساختار شهری، پژوهش‌های اندکی به بررسی روند تحول پیکربندی فضایی شهرها در چند دوره زمانی پرداخته‌اند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تحول ساختار فضایی شهر زابل در چهار دوره توسعه شهری شامل هسته تاریخی، شهر اولیه، شهر سال ۱۳۸۰ و شهر سال ۱۴۰۵ انجام شده است. پژوهش از نوع توصیفی–تحلیلی بوده و برای هر دوره، شبکه معابر به‌صورت مستقل مدل‌سازی و در نرم‌افزار تحلیل شد. سپس شاخص‌های هم‌پیوندی، اتصال و عمق استخراج و به‌صورت تطبیقی مقایسه شدند. نتایج نشان داد که توسعه کالبدی شهر با افزایش چشمگیر اندازه و پیچیدگی شبکه معابر همراه بوده است، اما تغییرات شاخص‌های چیدمان فضا روندی یکنواخت نداشته‌اند. در حالی که اتصال در دوره‌های جدید افزایش یافته است، شاخص هم‌پیوندی پس از روندی صعودی تا سال ۱۳۸۰، در دوره معاصر کاهش نسبی را تجربه کرده است. همچنین افزایش تدریجی عمق بیانگر پیچیده‌تر شدن ساختار توپولوژیکی شبکه معابر در فرآیند توسعه شهر است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که توسعه کالبدی شهر الزاماً به افزایش یکپارچگی فضایی منجر نمی‌شود و ارزیابی کیفیت توسعه شهری نیازمند توجه هم‌زمان به ساختار فضایی شبکه معابر است. نوآوری این پژوهش در مقایسه نظام‌مند چهار مرحله از تحول شهر زابل با استفاده از یک چارچوب تحلیلی واحد مبتنی بر نظریه چیدمان فضا است؛ رویکردی که می‌تواند در مطالعات مورفولوژی سایر شهرهای ایران نیز به کار گرفته شود.

کلمات کلیدی : تحول ساختار فضایی چیدمان فضا مورفولوژی شهری شبکه معابر توسعه شهری زابل