مکانیابی پناهگاه‌های شهری با تأکید بر اصول پدافند غیرعامل (مطالعه موردی: شهر یزد)

مکانیابی پناهگاه‌های شهری با تأکید بر اصول پدافند غیرعامل (مطالعه موردی: شهر یزد)

مجتبی شریف نژاد1 امیرحسین علیپور2 سعید قریشی3

1) استادیار دانشکده هنر و معماری دانشگاه یز
2) کارشناس دانشگاه یزد
3) کارشناس دانشگاه یزد

کد IOI مقاله : AAHF-ABKCEH
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    افزایش مخاطرات طبیعی و انسان‌ساخت و گسترش فیزیکی شهرها، ضرورت برنامه‌ریزی برای کاهش آسیب‌پذیری و ارتقای تاب‌آوری شهری را بیش از پیش آشکار ساخته است. در این میان، مکانیابی مناسب پناهگاه‌های شهری به‌عنوان یکی از راهبردهای اساسی پدافند غیرعامل، نقش مهمی در حفاظت از جان شهروندان، تسهیل عملیات امدادرسانی و کاهش پیامدهای بحران ایفا می‌کند. پژوهش حاضر با هدف مکان‌یابی پهنه‌های مناسب برای احداث پناهگاه‌های شهری در شهر یزد و با تأکید بر اصول پدافند غیرعامل انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی است. برای دستیابی به هدف پژوهش، پنج معیار اصلی شامل آسیب‌پذیری کالبدی، دسترسی و امدادرسانی، پوشش جمعیتی، ایمنی در برابر تهدیدات ثانویه و قابلیت احداث پناهگاه در قالب دوازده زیرمعیار انتخاب شدند. اهمیت نسبی معیارها با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) تعیین و سپس لایه‌های اطلاعاتی در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) استانداردسازی و تلفیق شدند. نتایج وزن‌دهی نشان داد که معیار ایمنی در برابر تهدیدات ثانویه با وزن 0/37 بیشترین اهمیت را در فرآیند مکان‌یابی دارد و پس از آن به‌ترتیب معیارهای دسترسی و امدادرسانی (0/26)، آسیب‌پذیری کالبدی (0/16)، پوشش جمعیتی (0/14) و قابلیت احداث پناهگاه (0/07) قرار می‌گیرند. نتایج تحلیل فضایی نیز بیانگر آن است که پهنه‌های مناسب برای استقرار پناهگاه‌های شهری عمدتاً در مناطقی قرار دارند که ضمن فاصله مناسب از مراکز نظامی و تأسیسات خطرزا، از دسترسی مطلوب به شبکه معابر و مراکز امدادی برخوردار بوده و از نظر ویژگی‌های کالبدی و امکان احداث نیز شرایط مطلوب‌تری دارند. یافته‌های این پژوهش می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای برنامه‌ریزی فضایی و تصمیم‌گیری مدیران شهری در راستای ارتقای تاب‌آوری شهر یزد مورد استفاده قرار گیرد.

کلمات کلیدی : واژگان کلیدی پدافند غیرعامل مکان‌یابی پناهگاه شهری سامانه اطلاعات جغرافیایی فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی تاب‌آوری شهری شهر یزد