بررسی نقش مولفه های روان شناسی محیطی در طراحی مجتمع تجاری باتاکید بر ارتقا تعاملات اجتماعی

بررسی نقش مولفه های روان شناسی محیطی در طراحی مجتمع تجاری باتاکید بر ارتقا تعاملات اجتماعی

سمانه شکری1 امیدشکوه بین2

1) 1- کارشناسی ارشد معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2) 2- پژوهشگر دکتری معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

کد IOI مقاله : AAHF-ABKCFA
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    مجتمع‌های تجاری در شهر معاصر، فراتر از کارکرد اقتصادی و مصرفی، به عنوان فضاهایی عمومی و نیمه‌عمومی نقش مؤثری در شکل‌گیری رفتارهای اجتماعی، تجربه‌های جمعی و ادراک محیطی کاربران ایفا می‌کنند. با این حال، در بسیاری از نمونه‌های معاصر، غلبه رویکردهای کالبدی، اقتصادی و عملکردگرایانه سبب شده است که ابعاد انسانی، روانی و اجتماعی این فضاها کمتر مورد توجه قرار گیرد. از این رو، بهره‌گیری از اصول روان‌شناسی محیطی می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای کیفیت فضایی مجتمع‌های تجاری و تقویت تعاملات اجتماعی در آن‌ها باشد. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش مؤلفه‌های روان‌شناسی محیطی در طراحی مجتمع تجاری، با تأکید بر ارتقای تعاملات اجتماعی انجام شده است. این پژوهش با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای، به بررسی مفاهیم روان‌شناسی محیط، تعاملات اجتماعی، مجتمع تجاری، بازار، ادراک فضا و مؤلفه‌های کالبدی و ادراکی مؤثر بر رفتار کاربران می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که عواملی همچون حس مکان، خوانایی محیط، ادراک فضا، حریم خصوصی، نورپردازی، کیفیت مسیرهای حرکتی، فضاهای باز و نیمه‌باز، مقیاس انسانی، امنیت روانی، آسایش محیطی و سازمان‌دهی فضایی، از مهم‌ترین مؤلفه‌های مؤثر بر کیفیت تجربه کاربران در مجتمع‌های تجاری هستند. این مؤلفه‌ها با تأثیرگذاری بر احساس تعلق، جهت‌یابی، آرامش روانی، حضورپذیری، مکث، سرزندگی و رضایت‌مندی کاربران، امکان شکل‌گیری تعاملات اجتماعی را افزایش می‌دهند. همچنین بازخوانی نقش بازار سنتی ایران نشان می‌دهد که فضاهای تجاری در گذشته تنها محل دادوستد نبوده‌اند، بلکه به عنوان کانونی اجتماعی، فرهنگی و هویتی در ساختار شهر عمل می‌کرده‌اند. بنابراین، بهره‌گیری از اصول فضایی بازار، در کنار رویکردهای نوین روان‌شناسی محیطی، می‌تواند الگویی مؤثر برای طراحی مجتمع‌های تجاری انسان‌محور و اجتماع‌پذیر فراهم سازد. نتایج پژوهش بیانگر آن است که طراحی مجتمع تجاری موفق، مستلزم عبور از نگاه صرفاً مصرف‌محور و توجه هم‌زمان به ابعاد کالبدی، ادراکی، روانی و اجتماعی فضاست. بر این اساس، مجتمع تجاری زمانی می‌تواند به بستری برای ارتقای تعاملات اجتماعی تبدیل شود که کاربران را نه به عنوان مصرف‌کننده‌ای منفعل، بلکه به عنوان کنشگرانی اجتماعی، ادراک‌کننده و تجربه‌کننده فضا مورد توجه قرار دهد. از این منظر، روان‌شناسی محیطی می‌تواند به عنوان چارچوبی راهبردی در فرآیند طراحی، به افزایش سرزندگی، تقویت حس تعلق، ارتقای کیفیت محیطی و بهبود روابط اجتماعی در مجتمع‌های تجاری کمک کند.

کلمات کلیدی : روان شناسی محیط تعاملات اجتماعی مجتمع تجاری بازار ادراک فضا