بررسی نقش مولفه های روان شناسی محیطی در طراحی مجتمع تجاری باتاکید بر ارتقا تعاملات اجتماعی

سمانه شکری1 امیدشکوه بین2

چکیده :
مجتمع‌های تجاری در شهر معاصر، فراتر از کارکرد اقتصادی و مصرفی، به عنوان فضاهایی عمومی و نیمه‌عمومی نقش مؤثری در شکل‌گیری رفتارهای اجتماعی، تجربه‌های جمعی و ادراک محیطی کاربران ایفا می‌کنند. با این حال، در بسیاری از نمونه‌های معاصر، غلبه رویکردهای کالبدی، اقتصادی و عملکردگرایانه سبب شده است که ابعاد انسانی، روانی و اجتماعی این فضاها کمتر مورد توجه قرار گیرد. از این رو، بهره‌گیری از اصول روان‌شناسی محیطی می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای کیفیت فضایی مجتمع‌های تجاری و تقویت تعاملات اجتماعی در آن‌ها باشد. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش مؤلفه‌های روان‌شناسی محیطی در طراحی مجتمع تجاری، با تأکید بر ارتقای تعاملات اجتماعی انجام شده است. این پژوهش با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای، به بررسی مفاهیم روان‌شناسی محیط، تعاملات اجتماعی، مجتمع تجاری، بازار، ادراک فضا و مؤلفه‌های کالبدی و ادراکی مؤثر بر رفتار کاربران می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که عواملی همچون حس مکان، خوانایی محیط، ادراک فضا، حریم خصوصی، نورپردازی، کیفیت مسیرهای حرکتی، فضاهای باز و نیمه‌باز، مقیاس انسانی، امنیت روانی، آسایش محیطی و سازمان‌دهی فضایی، از مهم‌ترین مؤلفه‌های مؤثر بر کیفیت تجربه کاربران در مجتمع‌های تجاری هستند. این مؤلفه‌ها با تأثیرگذاری بر احساس تعلق، جهت‌یابی، آرامش روانی، حضورپذیری، مکث، سرزندگی و رضایت‌مندی کاربران، امکان شکل‌گیری تعاملات اجتماعی را افزایش می‌دهند. همچنین بازخوانی نقش بازار سنتی ایران نشان می‌دهد که فضاهای تجاری در گذشته تنها محل دادوستد نبوده‌اند، بلکه به عنوان کانونی اجتماعی، فرهنگی و هویتی در ساختار شهر عمل می‌کرده‌اند. بنابراین، بهره‌گیری از اصول فضایی بازار، در کنار رویکردهای نوین روان‌شناسی محیطی، می‌تواند الگویی مؤثر برای طراحی مجتمع‌های تجاری انسان‌محور و اجتماع‌پذیر فراهم سازد. نتایج پژوهش بیانگر آن است که طراحی مجتمع تجاری موفق، مستلزم عبور از نگاه صرفاً مصرف‌محور و توجه هم‌زمان به ابعاد کالبدی، ادراکی، روانی و اجتماعی فضاست. بر این اساس، مجتمع تجاری زمانی می‌تواند به بستری برای ارتقای تعاملات اجتماعی تبدیل شود که کاربران را نه به عنوان مصرف‌کننده‌ای منفعل، بلکه به عنوان کنشگرانی اجتماعی، ادراک‌کننده و تجربه‌کننده فضا مورد توجه قرار دهد. از این منظر، روان‌شناسی محیطی می‌تواند به عنوان چارچوبی راهبردی در فرآیند طراحی، به افزایش سرزندگی، تقویت حس تعلق، ارتقای کیفیت محیطی و بهبود روابط اجتماعی در مجتمع‌های تجاری کمک کند.

کلمات کلیدی : روان شناسی محیط تعاملات اجتماعی مجتمع تجاری بازار ادراک فضا


زبان مقاله : فارسی
محور مقاله : مهندسی معماری ( کلیه گرایش ها)
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری
آدرس وب سایت کنفرانس : icact.ir
کد IOI مقاله : AAHF-ABKCFA
لینک مستقیم مقاله : https://isnac.ir/AAHF-ABKCFA

سایر مقالات محل انتشار
  1. آشنایی با جزئیات سیستم خورشیدی غیر فعال ، حوضچه روی بام در استان خراسان شمالی
  2. مروری بر چارچوب پژوهش در مطالعات ساختار فضایی بافت شهری
  3. هستی‌شناسی رخداد و پروژه شهری: تلفیق دلوز، شاتُلِه، وایتهد و اِستِنگِرز برای خلق فضاهای معناساز
  4. حمل و نقل عمومی و توسعه پایدار شهری
  5. ارزیابی روند خودترمیمی در بتن خودتراکم و مقایسه آن با بتن معمولی
  6. بررسی تأثیر طراحی بهینه وال‌پست و وادار بر دوام، ایمنی و هماهنگی سازه‌ای-معماری در دیوارهای داخلی و خارجی ساختمان ها
  7. واکاوی متغیرهای مؤثر بر مصرف انرژی در تبدیل حیاط مرکزی خانه‌های تاریخی به آتریوم
  8. الگوهای مداخله در بافت فرسوده(مطالعه موردی: محله قطارچیان شهر سنندج)
  9. تأثیر معماری بیزانس بر معماری اسلامی: بازخوانی ریشه ها، اقتباس ها و بازآفرینی ها
  10. طراحی فضاهای شهری تطبیق پذیر با رفتارهای متغیر شهروندان در عصر دیجیتال
  11. زیبایی‌شناسی مقدس در فضاهای متحرک شهری: تحلیل نقش هنر و معماری در تجربه معنوی و روانی مسافران ایستگاه مترو حضرت مریم
  12. A Psychosocial and Financial Analysis of Citizens’ Responses to Deconstructivist Architecture in Iran’s Traditional Urban Contexts: Investigating Risk Perception, Place Attachment, and Investment Behavior
  13. تحلیل بصری پوسترهای جشنواره فیلم فجر در دوره‌های دهم تا سیزدهم
  14. تحلیل بصری پوسترهای جشنواره فیلم فجر در دوره‌های چهاردهم تا هفدهم
  15. تحلیل هندسی محراب‌های مساجد قدیمی تبریز: پیوند فرم و هندسه