چارچوب نظری یکپارچه‌ی طراحی با رویکرد تلفیقی بیوفیلیک و بیونیک؛ الگویی برای ارتقای سلامت روان، پایداری و هوشمندی در محیط‌

سینا خدمتگزار¹

1) دانشجو کارشناسی ارشد طراحی صنعتی،دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران،تهران،ایران

کد IOI مقاله : AAHF-ABKDEF
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    گسترش شهرنشینی و گسست روزافزون انسان از طبیعت، سلامت روان عمومی و پایداری محیط‌های شهری را با چالش جدی مواجه ساخته است. پژوهش حاضر با هدف تدوین یک چارچوب نظری-اجرایی یکپارچه برای طراحی فضاهای معماری و عناصر شهری بر پایه‌ی تلفیق دو رویکرد بیوفیلیک و بیونیک، با بهره‌گیری از روش فراترکیب کیفی (Qualitative Meta-Synthesis) مبتنی بر چارچوب هفت مرحله‌ای ساندلوسکی و باروسو (۲۰۰۷) انجام شده است. این مقاله با مرور نظام‌مند ۵۲ مطالعه‌ی معتبر از پایگاه‌های Scopus، PubMed و Google Scholar در بازه‌ی زمانی ۲۰۲۰-۲۰۲۵، به شناسایی ۶ حوزه‌ی مفهومی مؤثر و استخراج ۵ اصل کلیدی طراحی نائل آمده است. یافته‌های ترکیبی نشان می‌دهد که بر اساس فراتحلیل‌های موجود، طراحی بیوفیلیک اثر مثبت متوسط تا بزرگ بر پیامدهای انسانی دارد (Hedges’ g ≈ 0.55) و طراحی بیونیک می‌تواند تا ۶۰٪ در کاهش مصرف انرژی عملیاتی مؤثر باشد. دستاورد نهایی، ارائه‌ی چارچوب ۴-رکنی (بیوفیلیک، بیونیک، پایداری و هوشمندی) همراه با سه شاخص ترکیبی ساختارمند (BPI) با ۴ مؤلفه‌ی اصلی و ۱۲ شاخص فرعی، PSI با ۳ مؤلفه‌ی اصلی و ۹ شاخص فرعی، MHEI با ۴ مؤلفه‌ی اصلی و ۱۲ شاخص فرعی) است که با الهام از ابزارهای معتبری مانند BDQES ، شاخص استاندارد PSI شرکت فورد و NDIX تدوین شده‌اند. همچنین، سه مثال طراحی مفهومی در مقیاس‌های شهری، داخلی و محصول، کاربردپذیری میان‌مقیاسی چارچوب را به‌صورت نمایشی نشان می‌دهند. الگوی گام‌به‌گام پیاده‌سازی، ابزارهای عینی سنجش، و نقشه‌ی راه اجرایی برای پژوهش‌های آتی برای کاربردپذیری حداکثری چارچوب ارائه شده است. تأکید می‌شود که این چارچوب، یک «پیشنهاد نظری-اجرایی» مبتنی بر شواهد فراترکیبی بوده و اعتبارسنجی میدانی آن به‌عنوان گام بعدی پژوهش پیشنهاد می‌شود.

کلمات کلیدی : معماری پایدار ساختمان هوشمند طراحی شهری طراحی بیوفیلیک طراحی بیونیک سلامت روان بهره‌وری انرژی