ارزیابی راهبردهای توسعه شهری و صیانت از محیط ‌زیست با تأکید بر پایداری شهری (مطالعه موردی: کلانشهر تهران)

ارزیابی راهبردهای توسعه شهری و صیانت از محیط ‌زیست با تأکید بر پایداری شهری (مطالعه موردی: کلانشهر تهران)

سالار منفرد1

1) فارغ التحصیل رشته مدیریت اجرایی ،دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد علوم و تحقیقات تهران (نویسنده مسئول)

کد IOI مقاله : AAHF-ABKDEG
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    رشد شتابان شهرنشینی، گسترش ساخت‌وسازهای شهری و توسعه زیرساخت‌های خدماتی و حمل‌ونقل، تعادل میان توسعه کالبدی و حفاظت از محیط‌زیست را به یکی از مهم‌ترین چالش‌های مدیریت و برنامه‌ریزی شهری تبدیل کرده است. کلانشهر تهران به‌عنوان بزرگ‌ترین مرکز جمعیتی، اقتصادی و اداری کشور، طی دهه‌های اخیر با توسعه گسترده کاربری‌های مسکونی، تجاری، اداری و شبکه‌های حمل‌ونقل مواجه بوده است. اگرچه این روند نقش مهمی در رشد اقتصادی، افزایش اشتغال و توسعه خدمات شهری داشته، اما در کنار آن موجب کاهش فضاهای سبز، تغییرات گسترده کاربری اراضی، تشدید جزیره حرارتی شهری، افزایش آلودگی هوا و فشار فزاینده بر منابع طبیعی و ظرفیت‌های اکولوژیکی شهر شده است. هدف این پژوهش، بررسی تعامل میان توسعه شهری و حفاظت از محیط‌زیست و ارزیابی میزان همخوانی اکولوژیکی توسعه در کلانشهر تهران است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی بوده و با بهره‌گیری از فناوری سنجش از دور (RS)، سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و تحلیل شاخص‌های اکولوژیکی انجام شده است. در این راستا، تغییرات کاربری اراضی، ظرفیت برد محیطی، شدت جزیره حرارتی شهری، میزان گسترش سطوح نفوذناپذیر، سرانه فضاهای سبز و پهنه‌های تعارض میان توسعه شهری و عناصر طبیعی مورد ارزیابی و تحلیل قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان داد که گسترش ساخت‌وسازها، افزایش تراکم کالبدی و توسعه نامتوازن شهری در برخی از پهنه‌های کلانشهر تهران، موجب کاهش اراضی طبیعی و فضاهای سبز، افزایش دمای سطح زمین، تشدید اثر جزیره حرارتی، افزایش رواناب‌های سطحی و کاهش ظرفیت خودتنظیمی اکوسیستم‌های شهری شده است. همچنین مشخص شد که بخش‌هایی از شهر، به‌ویژه مناطق با تراکم ساختمانی بالا و کمبود فضاهای باز، با تعارض قابل‌توجهی میان روند توسعه و ظرفیت‌های اکولوژیکی مواجه هستند و ادامه الگوی کنونی توسعه می‌تواند پایداری محیط‌زیستی، کیفیت زندگی شهروندان و تاب‌آوری اکولوژیکی کلانشهر تهران را با چالش‌های جدی روبه‌رو سازد. بر اساس یافته‌های پژوهش، حفاظت و توسعه فضاهای سبز و کریدورهای اکولوژیکی، هدایت توسعه به پهنه‌های دارای ظرفیت مناسب، کنترل تراکم ساختمانی و گسترش سطوح نفوذناپذیر، توسعه زیرساخت‌های سبز، بهینه‌سازی مصرف منابع، کاهش اثر جزیره حرارتی شهری و استقرار نظام یکپارچه پایش زیست‌محیطی، از مهم‌ترین راهبردهای تحقق توسعه پایدار و ایجاد تعادل میان توسعه شهری و حفاظت از محیط‌زیست در کلانشهر تهران به شمار می‌روند

کلمات کلیدی : توسعه شهری حفاظت محیط زیست برنامه ریزی پایدار همخوانی اکولوژیکی توسعه پایدار