ارزیابی عملکرد مدیریت شهری و شهرداری در افزایش تاب‌آوری محیط ساخته‌شده در برابر مخاطرات لرزه‌ای؛ (مطالعه موردی : منطقه 5 تهران)

ارزیابی عملکرد مدیریت شهری و شهرداری در افزایش تاب‌آوری محیط ساخته‌شده در برابر مخاطرات لرزه‌ای؛ (مطالعه موردی : منطقه 5 تهران)

سالار منفرد1

1) فارغ التحصیل رشته مدیریت اجرایی ،دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد علوم و تحقیقات تهران (نویسنده مسئول)

کد IOI مقاله : AAHF-ABKDFB
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    زلزله از مهم‌ترین مخاطرات طبیعی در کلان‌شهرها به شمار می‌رود که می‌تواند خسارات گسترده‌ای بر محیط‌های ساخته‌شده، زیرساخت‌های شهری و زندگی شهروندان وارد کند. در این میان، ارتقای تاب‌آوری محیط ساخته‌شده به عنوان یکی از رویکردهای اساسی مدیریت شهری، نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش آسیب‌پذیری، افزایش آمادگی و تسریع فرآیند بازسازی پس از وقوع بحران دارد. این پژوهش با هدف ارزیابی میزان تاب‌آوری محیط ساخته‌شده در برابر زلزله و شناسایی مهم‌ترین عوامل مؤثر بر آن در منطقه ۵ شهرداری تهران انجام شده و تلاش دارد چارچوبی کاربردی برای بهبود مدیریت بحران و برنامه‌ریزی شهری ارائه دهد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی با رویکرد آمیخته (کمی و کیفی) است. داده‌های مورد نیاز از طریق پرسشنامه، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با مدیران و کارشناسان شهری، بررسی‌های میدانی، اطلاعات سامانه‌های مکانی (GIS) و داده‌های آماری مرتبط گردآوری شد. ارزیابی تاب‌آوری بر اساس چهار بعد اصلی شامل شاخص‌های کالبدی–سازه‌ای، مدیریتی، اجتماعی و زیرساختی انجام گرفت و برای تحلیل داده‌ها از روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره، تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP)، مدل‌یابی معادلات ساختاری (PLS-SEM) و نرم‌افزارهای SPSS و GIS استفاده شد.نتایج پژوهش نشان داد که میزان تاب‌آوری محیط ساخته‌شده در بخش‌های مختلف منطقه ۵ شهرداری تهران یکسان نیست و برخی محلات به دلیل فرسودگی نسبی ساختمان‌ها، تراکم جمعیت، محدودیت دسترسی به شبکه‌های امدادی و ضعف برخی زیرساخت‌های شهری، آسیب‌پذیری بیشتری در برابر زلزله دارند. همچنین مشخص شد که ارتقای کیفیت ساخت‌وساز، بهسازی معابر، تقویت زیرساخت‌های حیاتی، بهبود هماهنگی میان دستگاه‌های مدیریت بحران و افزایش آگاهی و مشارکت شهروندان، نقش مؤثری در افزایش تاب‌آوری شهری ایفا می‌کند. یافته‌ها همچنین بیانگر آن است که بهره‌گیری از فناوری‌های نوین مهندسی، سامانه‌های هوشمند پایش شهری و ابزارهای مکانی می‌تواند فرآیند مدیریت بحران را به میزان قابل توجهی بهبود بخشد.بر پایه نتایج تحقیق، مجموعه‌ای از راهکارهای اجرایی شامل مقاوم‌سازی ساختمان‌ها و تأسیسات حیاتی، توسعه سامانه‌های هوشمند مدیریت بحران، ارتقای آمادگی سازمانی شهرداری، آموزش مستمر شهروندان، افزایش مشارکت اجتماعی و تدوین برنامه‌های یکپارچه مدیریت ریسک پیشنهاد شد. چارچوب ارائه‌شده می‌تواند به عنوان الگویی کاربردی برای مدیران شهرداری منطقه ۵ تهران در برنامه‌ریزی شهری، کاهش خطرپذیری لرزه‌ای و ارتقای تاب‌آوری محیط ساخته‌شده مورد استفاده قرار گیرد

کلمات کلیدی : تاب آوری شهری بافت فرسوده شهری زلزله مدیریت بحران شهری سیستم های مقاوم سازی نوین