مطالعه راهبردهای توسعه شهری و حفظ منابع محیطی در چارچوب پایداری شهری (مطالعه موردی: منطقه 5 تهران)

مطالعه راهبردهای توسعه شهری و حفظ منابع محیطی در چارچوب پایداری شهری (مطالعه موردی: منطقه 5 تهران)

سالار منفرد1

1) فارغ التحصیل رشته مدیریت اجرایی ،دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد علوم و تحقیقات تهران (نویسنده مسئول)

کد IOI مقاله : AAHF-ABKDFF
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    گسترش سریع فعالیت‌های شهری و افزایش تراکم ساخت‌وساز در کلان‌شهر تهران، ضرورت توجه به ملاحظات محیط‌زیستی در فرآیند برنامه‌ریزی و توسعه شهری را بیش از گذشته آشکار ساخته است. منطقه ۵ شهرداری تهران به‌عنوان یکی از پرجمعیت‌ترین و پویاترین مناطق غرب پایتخت، طی سال‌های اخیر با رشد قابل توجه کاربری‌های مسکونی، تجاری و خدماتی مواجه بوده است. این روند توسعه، ضمن ارتقای سطح خدمات شهری و افزایش ارزش اقتصادی فضاهای شهری، چالش‌هایی را در زمینه حفظ تعادل اکولوژیکی، کیفیت محیط شهری و بهره‌برداری پایدار از منابع طبیعی به همراه داشته است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی میزان سازگاری توسعه شهری با توان محیطی منطقه ۵ و شناسایی کانون‌های ناهماهنگی میان روندهای توسعه و الزامات زیست‌محیطی انجام شده است. این مطالعه از نوع کاربردی بوده و با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی، مبتنی بر تحلیل داده‌های مکانی، تصاویر ماهواره‌ای، سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و شاخص‌های محیطی صورت پذیرفته است. در این چارچوب، تغییرات کاربری اراضی، تراکم ساخت‌وساز، وضعیت پوشش سبز شهری، الگوی پراکنش دمای سطح زمین و ظرفیت‌های محیطی منطقه مورد بررسی قرار گرفت. نتایج تحقیق نشان داد که افزایش سطوح ساخته‌شده و کاهش نسبی اراضی نفوذپذیر در برخی نواحی منطقه، زمینه تشدید پدیده جزیره حرارتی شهری، افزایش مصرف انرژی و کاهش کیفیت محیط زیست شهری را فراهم کرده است. همچنین تحلیل‌های فضایی بیانگر آن بود که در بخش‌هایی از منطقه ۵، روند توسعه کالبدی با ظرفیت‌های محیطی و زیرساختی موجود همخوانی کافی نداشته و در صورت تداوم این روند، فشار بر منابع شهری و کیفیت زیست‌پذیری منطقه افزایش خواهد یافت. بر اساس یافته‌های پژوهش، هدایت ساخت‌وسازها به پهنه‌های دارای ظرفیت مناسب، حفاظت و توسعه شبکه فضاهای سبز، افزایش سطوح نفوذپذیر، بهبود نظام مدیریت محیط شهری و استقرار سامانه‌های پایش مستمر شاخص‌های اکولوژیکی می‌تواند نقش مؤثری در ارتقای پایداری شهری منطقه ۵ ایفا کند. تحقق این راهبردها زمینه ایجاد تعادل میان توسعه کالبدی و حفاظت از کیفیت محیط شهری را فراهم خواهد ساخت.

کلمات کلیدی : پایداری شهری توسعه کالبدی ظرفیت محیطی جزیره حرارتی شهری برنامه‌ریزی محیط‌زیستی