مطالعه چارچوب‌های مدیریت بحران و ریسک با هدف ارتقای پایداری و تاب‌آوری شهری ( مطالعه موردی: منطقه 2 تهران)

مطالعه چارچوب‌های مدیریت بحران و ریسک با هدف ارتقای پایداری و تاب‌آوری شهری ( مطالعه موردی: منطقه 2 تهران)

سالار منفرد1

1) فارغ التحصیل رشته مدیریت اجرایی ،دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد علوم و تحقیقات تهران (نویسنده مسئول)

کد IOI مقاله : AAHF-ABKDFZ
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    در دهه‌های اخیر، رشد سریع شهرنشینی، افزایش تراکم جمعیت، گسترش مخاطرات طبیعی و انسان‌ساخت و پیامدهای ناشی از تغییرات اقلیمی، ضرورت توجه به تاب‌آوری شهری را به یکی از اولویت‌های اصلی برنامه‌ریزی و مدیریت شهری تبدیل کرده است. منطقه ۲ شهرداری تهران به دلیل برخورداری از کاربری‌های متنوع مسکونی، اداری و تجاری، تمرکز بالای جمعیت شناور، وجود شبکه بزرگراهی گسترده و نقش مهم آن در ساختار فضایی پایتخت، در برابر انواع بحران‌های طبیعی و شهری نیازمند برنامه‌ریزی راهبردی برای ارتقای تاب‌آوری است. از این‌رو، پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش مدیریت استراتژیک در افزایش تاب‌آوری شهری منطقه ۲ شهرداری تهران و تقویت رویکردهای پیشگیرانه و آینده‌نگر در مدیریت بحران انجام شده است. اهداف این پژوهش شامل شناسایی مؤلفه‌ها و شاخص‌های مؤثر بر تاب‌آوری شهری، ارزیابی وضعیت مدیریت بحران در منطقه ۲ شهرداری تهران، تحلیل موانع و چالش‌های استقرار مدیریت استراتژیک و ارائه چارچوبی کاربردی برای ارتقای ظرفیت‌های مدیریتی و کاهش آسیب‌پذیری شهری است. وجه تمایز این تحقیق، تأکید بر تقویت تاب‌آوری مدیریتی و نهادی، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در پایش و مدیریت بحران، توجه به نقش فعالیت‌های اقتصادی محلی و کسب‌وکارهای شهری در تداوم عملکرد شهر و همچنین برجسته‌سازی مشارکت شهروندان و حکمرانی مشارکتی در فرآیندهای مدیریت بحران است. این پژوهش از نظر روش‌شناسی، توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر رویکرد ترکیبی (کمی و کیفی) است. جامعه آماری شامل مدیران، کارشناسان و متخصصان حوزه مدیریت بحران، برنامه‌ریزی شهری و پروژه‌های عمرانی شهرداری منطقه ۲ تهران بوده است. داده‌های مورد نیاز از طریق پرسشنامه محقق‌ساخته و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد. روایی ابزارها با نظر خبرگان و پایایی آن‌ها با ضریب آلفای کرونباخ بیش از 0/80 تأیید گردید. داده‌ها نیز با استفاده از آزمون‌های آماری، تحلیل مضمون و مدل‌های SWOT و AHP مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج پژوهش نشان داد که به‌کارگیری مدیریت استراتژیک می‌تواند زمینه شناسایی دقیق نقاط قوت و ضعف مدیریت بحران، ارزیابی فرصت‌ها و تهدیدهای محیطی و تدوین راهبردهای مؤثر برای افزایش تاب‌آوری منطقه ۲ شهرداری تهران را فراهم سازد. در عین حال، چالش‌هایی نظیر محدودیت منابع مالی، ضعف هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، مشارکت ناکافی شهروندان و نیاز به توسعه زیرساخت‌های هوشمند مدیریت بحران، همچنان از مهم‌ترین موانع ارتقای تاب‌آوری شهری به شمار می‌روند. در مجموع، یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که استقرار نظام یکپارچه مدیریت استراتژیک در شهرداری منطقه ۲ تهران، همراه با تقویت هماهنگی نهادی، توسعه زیرساخت‌های فناورانه، افزایش مشارکت اجتماعی و برنامه‌ریزی مبتنی بر ریسک، می‌تواند نقش مؤثری در کاهش آسیب‌پذیری، ارتقای آمادگی شهری و افزایش تاب‌آوری در برابر انواع بحران‌ها ایفا کرده و زمینه تحقق مدیریت پایدار شهری را فراهم آورد.

کلمات کلیدی : مدیریت استراتژیک تاب آوری شهری مدیریت بحران ریسک شهری شهرداری منطقه 2 تهران