بررسی مقایسه‌ای منابع شناخت فضایی: ادراک بصری در برابر ادراک چندحسی در معماری مدرن مطالعه موردی: موزه هنرهای معاصر تهران

بررسی مقایسه‌ای منابع شناخت فضایی: ادراک بصری در برابر ادراک چندحسی در معماری مدرن مطالعه موردی: موزه هنرهای معاصر تهران

سجاد ربیع1 ارسلان طهماسبی2

1) دانشجو دکترای معماری، گروه معماری، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، کردستان، ایران. آدرس پست الکترونيکي:
2) استادیار گروه معماری، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، کردستان، ایران. آدرس پست الکترونيکي:

کد IOI مقاله : AAHF-ABKEGF
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    تسلط رویکرد بصری‌محور در معماری معاصر، اغلب به تقلیل تجربه فضایی و نادیده گرفتن ظرفیت‌های چندحسی انسان منجر شده است. هدف این پژوهش، بررسی مقایسه‌ای منابع شناخت فضایی با گذر از پارادایم ادراک صرفاً بصری به سوی درک چندحسی (به‌ویژه بساوایی و حرکتی) با تکیه بر مبانی عصب‌معماری و پدیدارشناسی در موزه هنرهای معاصر تهران است. این پژوهش با رویکردی کیفی و ماهیت توصیفی-تحلیلی انجام شده است. چارچوب نظری پژوهش بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای در حوزه‌های پدیدارشناسی معماری (نظریات پالاسما و هال) و عصب‌معماری شکل گرفته است. در بخش عملی، تحلیل فضایی-کالبدی موزه هنرهای معاصر تهران با تمرکز بر تقاطع حواس، ادراک کینستتیک (حرکتی) و توالی فضایی صورت پذیرفته است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که ارتقای شناخت فضایی در موزه هنرهای معاصر تهران، وابسته به خروج از انحصار بصری و درهم‌تنیدگی حواس است. ادراک مخاطب در این بنا از طریق توالی رمپ‌ها (تجربه کینستتیک)، تغییرات بافت و متریال (ادراک بساوایی) و اتمسفرسازی چندحسی (مانند فضای حوض روغن) شکل می‌گیرد. این تقاطع حسی، تجربه شناختی مخاطب را از سطح دریافت بصریِ منفعلانه، به یک مشارکت فعال بدنی و ذهنی ارتقا می‌دهد. فضاهای معماری مدرن در صورت عبور از سلطه بلامنازع حس بینایی و تلفیق یکپارچه محرک‌های چندحسی، به تشدید غنای شناختی و پیوند عمیق‌تر کاربر با محیط می‌انجامند. نتایج این مطالعه بر ضرورت اتخاذ رویکردی کل‌نگر مبتنی بر طراحی چندحسی و یافته‌های عصب‌معماری تأکید دارد تا ادراک فضاییِ انسان به‌صورت یکپارچه و بدنمند پاسخ داده شود.

کلمات کلیدی : شناخت فضایی ادراک چندحسی عصب‌معماری پدیدارشناسی معماری موزه هنرهای معاصر تهران