مروری بر چارچوب‌های طراحی محله‌های تاب‌آور: رویکردی یکپارچه از مدیریت ریسک تا بازآفرینی پساسوانح

مروری بر چارچوب‌های طراحی محله‌های تاب‌آور: رویکردی یکپارچه از مدیریت ریسک تا بازآفرینی پساسوانح

الهام سلیقه1

1) استادیار گروه معماری، دانشکده عمران، دانشگاه تبریز،تبریز، ایران. email:

کد IOI مقاله : AAHF-ABKEZE
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    افزایش مخاطرات طبیعی و اقلیمی، ضرورت بازنگری در شیوه طراحی و برنامه‌ریزی محله‌ها را آشکار ساخته است. با وجود گسترش ادبیات تاب‌آوری محله‌ای، بسیاری از مطالعات بر ابعاد منفرد یا بخش محدودی از چرخه مدیریت سوانح تمرکز دارند. این پراکندگی، دستیابی به الگویی منسجم برای هدایت مداخلات طراحی را دشوار کرده است. پژوهش حاضر با رویکردی مروری–تحلیلی، مطالعات مرتبط با تاب‌آوری محله‌ای، فرم شهری، زیرساخت‌ها، خدمات حیاتی و ظرفیت‌های اجتماعی را بررسی و مفاهیم اصلی آن‌ها را در قالب یک چارچوب مفهومی سامان‌دهی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد تاب‌آوری محله‌ای حاصل عملکرد مستقل یک مؤلفه نیست، بلکه از تعامل مستمر میان ساختار فضایی، زیرساخت‌ها، خدمات پشتیبان، ظرفیت اجتماعی و حکمرانی محلی شکل می‌گیرد. بر این اساس، چارچوب پیشنهادی چهار لایه شامل فرم و سازمان کالبدی، زیرساخت‌های محیطی و شهری، خدمات حیاتی و هاب‌های تاب‌آوری، و هویت اجتماعی و حکمرانی محلی را به چهار مرحله کاهش ریسک، آمادگی، پاسخ و بازسازی پیوند می‌دهد. این ساختار نشان می‌دهد هر لایه در مراحل مختلف سوانح نقش متفاوتی دارد و اثربخشی مداخلات به هماهنگی زمانی و عملکردی آن‌ها وابسته است. چارچوب ارائه‌شده می‌تواند مبنایی نظری برای تحلیل وضعیت محله‌ها، شناسایی کاستی‌ها و جهت‌دهی اولیه به مداخلات طراحی تاب‌آور فراهم کند. عملیاتی‌سازی این چارچوب به تدوین شاخص‌های سنجش‌پذیر و ارزیابی آن در نمونه‌های تجربی نیاز دارد.

کلمات کلیدی : تاب‌آوری محله‌ای طراحی شهری مدیریت ریسک سوانح زیرساخت‌های شهری حکمرانی و مشارکت اجتماعی