مقایسه تطبیقی پلان شهری بغدادِ عباسی و رم باستان، تحلیل تفاوت پلان مدور و چهارگوش و پیامدهای فضایی–سیاسی آن
مقایسه تطبیقی پلان شهری بغدادِ عباسی و رم باستان، تحلیل تفاوت پلان مدور و چهارگوش و پیامدهای فضایی–سیاسی آن
منیره حجتی سعیدی1
1) عضو هیئت علمی گروه ارتباط تصویری، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان،
کد IOI مقاله
:
AAHF-ABZKKD
محل انتشار :
کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
پژوهش حاضر با رویکردی تطبیقی، به بررسی تفاوت میان پلان مدور بغداد عباسی و پلان چهارگوش یا شبکه¬ای رم باستان میپردازد. هدف، تحلیل دلایل شکلگیری این الگوها و پیامدهای آنها بر سازمان فضایی شهر، میزان کارآمدی فضاهای عمومی و نسبت میان حاکمیت و شهروند است. فرم کالبدی شهرها همواره بازتابی از ساختار قدرت، جهانبینی سیاسی و نحوه تعریف جایگاه شهروند در هر تمدن بوده است. پرسش اصلی پژوهش آن است که چگونه الگوی کالبدی شهر میتواند رابطه میان حاکمیت و شهروند را صورتبندی کند و چه تأثیری بر کارآمدی فضاهای شهری و تجربه زیسته ساکنان دارد. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل تاریخی–تفسیری و استفاده از منابع نظری شهرسازی و اندیشه شهری است. نتایج نشان میدهد که پلان مدور بغداد، با مرکزیت مطلق کاخ خلافت و مسجد جامع، تجسمی کالبدی از قدرت متمرکز و سلسله مراتبی است که در آن شهروند در حاشیه ساختار قدرت قرار میگیرد و فضاهای عمومی نقش محدودی دارند. در مقابل، پلان چهارگوشیا شبکه¬ای رم، مبتنی بر شبکهای منظم از خیابانها و فضاهای عمومی چون فوروم، بستری برای کنش اجتماعی، مشارکت شهروندی و توزیع نسبی قدرت فراهم میکند. مقاله استدلال میکند که این تفاوت کالبدی، پیامدهایی فراتر از شکل شهر دارد و بر پایداری، توسعهپذیری و ماهیت رابطه دولت–جامعه اثر میگذارد. در نهایت، نشان داده میشود که مطالعه تطبیقی این دو الگو میتواند درک عمیقتری از پیوند میان فضا، قدرت و شهروند ارائه دهد و الهامبخش ساز و کار ساخت شهرها و بازاندیشی درالگوهای شهرسازی معاصر باشد.
کلمات کلیدی : پلان شهری بغداد مدور رم باستان قدرت سیاسی شهروند فضای عمومی