تحلیل علل عدم تحقق اهداف برنامه ریزی در شهرهای جدید ایران با رویکرد فراترکیب

تحلیل علل عدم تحقق اهداف برنامه ریزی در شهرهای جدید ایران با رویکرد فراترکیب

بهزاد عمران زاده1 غزال الیزه2

1) استادیار گروه مطالعات راهبردی شهر ایرانی ـ اسلامی، پژوهشکده مطالعات تمدنی صدر
2) دانشجوی کارشناسی ارشد طراحی شهری، دانشگاه بین المللی سوره، تهران، ایران

کد IOI مقاله : AAHF-ACZACE
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    چکیده شهرهای جدید ایران با هدف ساماندهی رشد جمعیت و فعالیت در کلانشهرها، جذب سرریز جمعیتی، تأمین مسکن، ایجاد اشتغال و دستیابی به تعادل فضایی در نظام شهری کشور شکل گرفته‌اند؛ با این حال، مطالعات انجام‌ شده نشان می‌دهد که تحقق اهداف برنامه‌ریزی ‌شده در بسیاری از این شهرها با چالش‌ها و کاستی‌هایی مواجه بوده است. هدف پژوهش حاضر، شناسایی و تحلیل علل عدم تحقق اهداف برنامه‌ریزی در شهرهای جدید ایران و تبیین عوامل مؤثر بر تداوم و بازتولید ناکارآمدی در این سکونتگاه‌ها است. پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش فراترکیب انجام شده است. در این راستا، منابع علمی مرتبط با موضوع بررسی و پس از طی مراحل جست‌وجو، غربالگری و ارزیابی، ۱۹ منبع واجد شرایط برای تحلیل نهایی انتخاب شد. داده‌های حاصل از منابع منتخب با استفاده از فرآیند کدگذاری و دسته‌بندی مفاهیم تحلیل و مفاهیم مشابه در قالب مقولات و ابعاد اصلی سازمان‌دهی شدند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد علل عدم تحقق اهداف برنامه‌ریزی در شهرهای جدید ایران را می‌توان در پنج بعد اصلی شامل عملکردی ـ جمعیتی ـ اقتصادی، کالبدی ـ زیرساختی ـ خدماتی، برنامه‌ریزی ـ اجرایی ـ نهادی، اجتماعی ـ هویتی و محیطی ـ کیفیت زندگی دسته‌بندی کرد. بررسی روابط میان این ابعاد نشان می‌دهد که ناکارآمدی شهرهای جدید حاصل عملکرد منفرد یک عامل نیست، بلکه نتیجه تعامل و تقویت متقابل عوامل اقتصادی، نهادی، زیرساختی، اجتماعی و محیطی است. به بیان دیگر، ضعف در تحقق اهداف جمعیتی و اقتصادی می‌تواند به کاهش کارایی خدمات و زیرساخت‌ها منجر شود و این وضعیت نیز با کاهش کیفیت محیط، رضایتمندی و تعلق مکانی، زمینه تداوم وابستگی به شهر مادر و بازتولید ناکارآمدی را فراهم می‌کند. بر اساس یافته‌های پژوهش، ارتقای تحقق‌پذیری اهداف شهرهای جدید نیازمند رویکردی یکپارچه و چندبعدی در برنامه‌ریزی، تقویت هماهنگی نهادی، توجه همزمان به ظرفیت‌های اقتصادی، زیرساختی، اجتماعی و محیطی و استقرار سازوکارهای مؤثر پایش و ارزیابی تحقق اهداف است.

کلمات کلیدی : واژگان کلیدی شهرهای جدید عدم تحقق اهداف برنامه‌ریزی تحقق‌پذیری فراترکیب برنامه‌ریزی شهری ناکارآمدی شهری