مد پایدار به‌مثابه مرز طبقاتی: تحلیل جامعه‌شناختی نقش قیمت در بازتولید تمایز اجتماعی مصرف‌کنندگان تهرانی بر پایه نظریه مد گئورگ زیمل (مطالعه موردی: مصرف‌کنندگان شهر تهران)

مد پایدار به‌مثابه مرز طبقاتی: تحلیل جامعه‌شناختی نقش قیمت در بازتولید تمایز اجتماعی مصرف‌کنندگان تهرانی بر پایه نظریه مد گئورگ زیمل (مطالعه موردی: مصرف‌کنندگان شهر تهران)

نیلوفر قاسمی1 شهره فضل وزیری2 مرضیه زارع3

1) دانشجوی کارشناسی ارشد طراحی پارچه و لباس دانشگاه علم و فرهنگ
2) استادیار دانشگاه علم و فرهنگ ،دانشکده هنر و معماری
3) دکترای تخصصی مدرس دانشگاه گروه طراحی و لباس

کد IOI مقاله : AAHF-ACZBFG
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    مد پایدار در ادبیات پژوهشی غالباً از منظر مدیریتی، بازاریابی یا زیست‌محیطی بررسی شده و تبیین جامعه‌شناختی رفتار خرید مصرف‌کننده در این حوزه، به‌ویژه در بستر ایران، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با استناد به داده‌های یک مطالعه پیمایشی-کیفی روی ۳۸۵ مصرف‌کننده شهر تهران، نقش «قیمت» را نه صرفاً به‌عنوان یک مانع اقتصادی، بلکه به‌مثابه یک مرز نمادین طبقاتی، در چارچوب نظریه مد گئورگ زیمل — به‌ویژه مفاهیم تقلید، تمایز و فلسفه پول — تحلیل می‌کند. یافته‌های کمی نشان می‌دهد که ۶۲ درصد پاسخ‌گویان در بالاترین لایه درآمدی نمونه قرار دارند، عوامل فردی قوی‌ترین پیش‌بین رفتار خرید مد پایدارند (β=۰.۶۱۲؛ F(۴,۳۸۷)=۱۳۸.۸۰۰؛ R²adj=۰.۵۸۵) و ۸۸.۲ درصد پاسخ‌گویان قیمت مناسب را شرط ترجیح پوشاک پایدار می‌دانند. در عین حال، یافته‌های کیفی مضمون «دغدغه لوکس بودن» را به‌عنوان مانع اصلی خرید آشکار می‌کنند. این یافته‌ها با این تفسیر همخوانی دارند که در بستر بازار ایران، مصرف مد پایدار، در کنار کارکرد اخلاقی-زیست‌محیطی خود، می‌تواند به نشانه‌ای از سرمایه اقتصادی و فرهنگی طبقات مرفه نیز بدل شده باشد؛ تفسیری که با تحلیل زیمل از نقش پول در ایجاد «آزادی انتخاب» نابرابر میان طبقات اجتماعی سازگار است، هرچند طرح همبستگی پژوهش امکان اثبات قطعی این رابطه علّی را فراهم نمی‌کند. مقاله با بحث درباره محدودیت‌های این تفسیر و پیامدهای آن برای سیاست‌گذاری بازار مد پایدار در ایران به پایان می‌رسد.

کلمات کلیدی : مد پایدار تمایز طبقاتی گئورگ زیمل فلسفه پول رفتار مصرف‌کننده تهران